Khi Patrick Ciriello mất việc và không tìm được công việc mới trong gần một năm, mọi thứ với người đàn ông 60 tuổi ở Vermont (Mỹ) này dường như sụp đổ, bởi ông là trụ cột kinh tế của gia đình. “Bạn thường nghe về những người rơi xuống đáy vực”, Ciriello nói với Guardian. “Tôi cũng đã ở trong hoàn cảnh đó”.
Trong phần lớn sự nghiệp, Ciriello với tấm bằng thạc sĩ quản lý thông tin đã thiết kế vô số hệ thống phần mềm cho các ngân hàng, trường đại học và công ty dược phẩm. Ông đã trải qua nhiều cú sốc kinh tế, từ sự sụp đổ của bong bóng dotcom, khủng hoảng tài chính năm 2008 cho đến đại dịch Covid-19. Ông cũng mất việc nhiều lần, nhưng thường kiếm được công việc mới sau đó.
Nhưng đến năm 2023, khi cơn sốt AI bùng nổ, mọi thứ dường như khác hẳn. Ciriello cũng mất việc. Ông đã gửi hàng trăm đơn xin việc đến vị trí hỗ trợ IT, dịch vụ khách hàng, thậm chí cả công việc bán hàng tại quầy thực phẩm ở một siêu thị, nhưng đều nhận lại cái lắc đầu.
Không thể tìm công việc mới, Ciriello phải ở trên “ngôi nhà di động” là chiếc xe Toyota Highlander cũ. Vào một tối tháng 3/2024, ông nhận được tin nhắn bí ẩn trên LinkedIn và cuối cùng có công việc mới: huấn luyện các mô hình trí tuệ nhân tạo.
Sau khi tốt nghiệp trường Y khoa Albert Einstein và thạc sĩ y tế công cộng tại Đại học Brown nhiều năm trước, Rebecca Kimble, 52 tuổi, đã điều trị và cứu sống bệnh nhân tại các phòng cấp cứu trên khắp nước Mỹ, với thu nhập 300.000-500.000 USD mỗi năm. Nhưng vào tháng 2/2022, công việc của bà gặp trục trặc vì vấn đề sức khỏe. Sau hai năm điều trị và trở lại, bà liên tục bị từ chối khi ứng tuyển vào các vị trí.
Nhiều tháng nỗ lực tìm công việc mới không thành công, Kimble nhận ra bản thân có thể không quay lại phòng cấp cứu nữa, và đó là một cú sốc lớn. “Thật kinh khủng. Mỗi lần cố gắng nhưng lại bị từ chối, tôi lại phải trải qua quá trình vật lộn với chứng trầm cảm và lo âu. Tôi nghĩ một phần con người tôi đã chết, nhưng tôi chưa sẵn sàng cho điều đó”. Đầu năm nay, Kimble tìm thấy công việc mới: đào tạo AI trên nhiều nền tảng khác nhau, đánh giá cách các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) phản hồi câu hỏi về y tế.
Giống như Kimble, Anne chuyển sang lĩnh vực đào tạo AI sau khi sự nghiệp học thuật của cô bị đình trệ. Người phụ nữ 60 tuổi yêu cầu giấu tên này có bằng thạc sĩ về khoa học sức khỏe và tiến sĩ về chính sách công, đã dành 18 năm làm việc trong lĩnh vực quản lý giáo dục đại học, giám sát và giảng dạy các chương trình tiến sĩ.
Tuy nhiên, các hội chứng liên quan đến hậu Covid-19 khiến Anne mệt mỏi và giảm trí nhớ. Bà nghỉ việc tháng 4/2023, sau đó ứng tuyển vào khoảng 100 vị trí làm việc từ xa, nhưng đều bị từ chối. Trong một lần tình cờ, Anne tìm thấy công việc huấn luyện AI trên mạng. Từng có mức lương 6 con số trong giới học thuật, bà khi đó kiếm được 26 USD/giờ khi huấn luyện AI của Google, sau đó là Meta, không có bất kỳ phúc lợi nào. “Thật đau lòng và nản chí khi nghĩ đến tất cả thời gian tôi đã dành cho sự nghiệp và những hy sinh tôi đã bỏ ra để có tấm bằng thạc sĩ”, Anne nói.
Ciriello, Kimble, Anne là ba trong số những người trên 50 tuổi tìm đến công việc huấn luyện AI dù sở hữu trình độ chuyên môn cao. Công việc của họ chủ yếu là gắn nhãn và đánh giá thông tin sử dụng để đào tạo các mô hình như ChatGPT của OpenAI hay Gemini của Google. Các dịch vụ thường thông qua bên thứ ba như Mercor, GlobalLogic, TEKsystems, Micro1 hay Alignerr.
So với công việc trước đó, mức thu nhập của những chuyên gia giàu kinh nghiệm này có thể giảm rất sâu. Tuy nhiên, với hầu hết, chúng là công việc làm thêm, hoặc một phương án tạm thời sau khi bị sa thải. So với người huấn luyện phổ thông, nhóm chuyên gia này cũng kiếm nhiều tiền hơn, có thể tới 180 USD/giờ.
Nhưng đối với một số người lao động lớn tuổi như Ciriello, công việc huấn luyện AI lại mang ý nghĩa hoàn toàn khác: nơi nương náu cuối cùng trong một thị trường việc làm khắc nghiệt thời công nghệ, nơi càng lớn tuổi càng khó trụ lại hoặc quay lại làm việc. Đối với nhiều người trong số họ, việc AI “cướp” việc nếu đào tạo chúng hay không là điều không còn quan trọng. Họ cần việc làm ngay bây giờ.
Theo Richard Johnson, Phó chủ tịch Viện Chính sách Công AARP của Mỹ, lao động Mỹ trên 60 tuổi mất thời gian tìm việc mới lâu hơn tới 50% so với độ tuổi 20-30. Chỉ một phần nhỏ tìm được công việc có mức thu nhập trước đây. “Các nhà tuyển dụng cho rằng người lao động lớn tuổi tốn kém hơn, thiếu kỹ năng hiện đại và khó đào tạo hơn so với người trẻ tuổi”, Johnson nói với WSJ.
Urban Institute, một tổ chức phi lợi nhuận chuyên nghiên cứu chính sách xã hội, cuối năm ngoái cho biết khoảng một nửa số người lao động ở Mỹ trong độ tuổi 50-54 bị buộc thôi việc sớm trước khi đến tuổi nghỉ hưu. Một tổ chức khác là Viện Chính sách Kinh tế (Economic Policy Institute) chỉ ra khoảng 5,7 triệu người lao động trên 55 tuổi đã mất việc làm giai đoạn 2020-2025, và nhiều người đến nay vẫn chưa tìm được việc làm ổn định.
Những người đang huấn luyện AI có trình độ cao cho biết công việc này có thể thú vị về mặt trí tuệ, nhưng nó cũng khiến họ phải đối mặt với sự bất ổn của nền kinh tế việc làm tự do. Ciriello cho biết đã phải ngừng một số công việc dán nhãn dữ liệu sau khi cảm thấy bị bóc lột; Anne đánh giá mọi thứ thoải mái hơn công việc cũ; nhưng Kimble cho rằng chúng “không phải là công việc”, chỉ là một hình thức làm thêm.
“Nếu ngày mai, khi được giao một công việc đúng chuyên môn mà tôi nghĩ mình có thể làm được, tôi sẽ đi làm”, bà Kimble nói”. Tôi nhớ phòng cấp cứu”.
Bảo Lâm tổng hợp
Mặt trái của nghề bán dữ liệu cá nhân cho AI
30 tỷ hình ảnh thu thập từ Pokémon Go được dùng để huấn luyện robot
Con người có thể cần huấn luyện để phân biệt khuôn mặt AI tạo
Chính phủ vừa ban hành Nghị định 94/2026 về hoạt động đào tạo và sát hạch lái xe, có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, thay thế văn bản số 160/2024.
Theo nghị định, cơ sở đào tạo và trung tâm sát hạch lái xe ôtô phải trang bị hệ thống định danh và xác thực điện tử, trong đó có thiết bị nhận diện khuôn mặt học viên. Hệ thống kết nối với các nền tảng số quốc gia nhằm bảo đảm việc nhận diện, xác thực và cung cấp giấy tờ điện tử của học viên từ khi đăng ký đào tạo đến khi sát hạch.
Các đơn vị phải triển khai hệ thống định danh và xác thực điện tử hoàn thành trước ngày 1/1/2027. Thời gian áp dụng sau 6 tháng khi nghị định có hiệu lực để các đơn vị có thời gian đầu tư phương tiện.
Theo Cục Đường bộ Việt Nam, hiện nay thủ tục đăng ký học và thi sát hạch vẫn sử dụng nhiều loại giấy tờ, dễ xảy ra sai sót khi kê khai. Chẳng hạn, nếu nhập sai số căn cước công dân, hệ thống có thể trả về thông tin của người khác, dẫn đến dữ liệu giữa khâu đào tạo và sát hạch không đồng bộ.
Việc áp dụng định danh và xác thực điện tử trong đào tạo, sát hạch lái xe tương tự quy trình kiểm soát tại sân bay. Người dùng không cần xuất trình giấy tờ mà chỉ cần qua hệ thống quét nhận diện khuôn mặt là có thể xác thực thông tin.
Khi triển khai trong đào tạo lái xe, hệ thống sẽ sử dụng thiết bị đọc thẻ căn cước công dân tích hợp camera nhận diện khuôn mặt, kết hợp phần mềm xác thực sinh trắc học. Học viên chỉ cần quét căn cước công dân, hệ thống sẽ tự động trích xuất và xác thực thông tin, thay cho việc kê khai thủ công như hiện nay.
Nhờ đó thay vì phải kiểm tra hồ sơ và đối chiếu thông tin thủ công, nhân viên trung tâm đào tạo chỉ mất vài giây để xác nhận dữ liệu học viên. Việc xác thực chính xác danh tính sẽ góp phần loại bỏ tình trạng học hộ, thi hộ, ngăn chặn gian lận.
Mô hình này cũng giúp đảm bảo dữ liệu người học lái xe "sạch" ngay từ đầu vào. Thông tin như nhân thân, tình trạng sức khỏe, ngày sinh, số định danh... sẽ được liên thông xuyên suốt từ khâu đào tạo đến sát hạch và cấp giấy phép.
Cục Đường bộ Việt Nam cho biết mỗi bộ thiết bị hiện giá khoảng 15 triệu đồng. Với hơn 370 cơ sở đào tạo lái xe trên cả nước, tổng chi phí đầu tư khoảng 5,5 tỷ đồng.
Tôi là một cô gái đi làm xa nhà, mỗi tháng đều đặn gửi tiền về cho mẹ. Với tôi, đó không chỉ là trách nhiệm mà còn là cách để cảm thấy mình vẫn đang chăm lo cho gia đình, dù không ở bên cạnh. Mẹ cũng từng nói với tôi rằng "cứ gửi tiền về, mẹ giữ giúp, khi nào cần mẹ sẽ đưa lại".
Nhưng có một lần tôi thực sự cần tiền. Tôi ngỏ ý muốn lấy lại một khoản mình đã gửi trước đó. Câu chuyện tưởng chừng đơn giản lại trở thành một cuộc tranh cãi. Mẹ không đồng ý, hai bên nói qua nói lại rồi căng thẳng. Cuối cùng, tôi không mượn được tiền của chính mình.
Từ đó, tôi bắt đầu suy nghĩ lại. Tôi đi làm, tự lo chi phí sinh hoạt, tự gánh những khoản nợ phát sinh. Có lúc túng quá, tôi phải vay bên ngoài với lãi suất cao vì không còn cách nào khác. Trong khi đó, số tiền tôi gửi về lại không thể sử dụng khi cần. Tôi thấy mình rơi vào một tình thế rất khó xử.
>> Con trai út được 3/4 tài sản thừa kế dù nhà năm anh em
Tôi đã nhiều lần thử nói với mẹ rằng bản thân muốn tạm thời không gửi tiền về nữa, để tự dành dụm phòng thân. Nhưng cứ mỗi lần nhắc đến, câu chuyện lại đi vào ngõ cụt. Mẹ so sánh tôi với "con nhà người ta", nói tôi bất hiếu, rằng đi làm mà không gửi tiền về là không biết nghĩ. Có khi mẹ còn nói những lời rất nặng nề như từ mặt hay cắt đứt quan hệ. Chúng tôi gần như không thể nói chuyện quá vài câu khi chạm đến vấn đề này.
Tôi thực sự bối rối. Một bên là mong muốn được tự chủ tài chính, có một khoản dự phòng cho bản thân để không rơi vào cảnh bế tắc. Một bên là áp lực phải làm "đứa con ngoan", sợ làm mẹ buồn, sợ bị hiểu lầm là vô tâm, bất hiếu.
Tôi không nghĩ việc muốn giữ lại tiền mình làm ra để phòng thân là sai. Nhưng cách để nói điều đó với mẹ, để không biến nó thành mâu thuẫn, lại là điều tôi chưa tìm được. Tôi cũng tự hỏi, liệu việc im lặng và âm thầm không gửi tiền nữa có khiến mọi chuyện đỡ căng thẳng hơn, hay chỉ khiến khoảng cách giữa hai mẹ con ngày càng lớn?
Tôi viết những dòng này mong nhận được lời khuyên từ những người từng ở trong hoàn cảnh tương tự. Làm sao để vừa giữ được sự tôn trọng với gia đình, vừa được tự chủ tài chính?
NTTôi nêu ba điều kiện để các con được nhận thừa kế
Tính toán của tôi khi cho mỗi con một nhà thừa kế trăm m2
Tôi không phải người làm bất động sản nhưng là nhà đầu tư chứng khoán chuyên nghiệp. Dưới góc nhìn của tôi, giá nhà ở Việt Nam hiện nay đang cao một cách phi lý.
Tôi từng thử tự đặt cho mình một bài toán: Nếu có 6 tỷ đồng, thay vì lao vào mua nhà bằng mọi giá, tôi đem gửi tiết kiệm với lãi suất khoảng 6% một năm. Khi đó, mỗi tháng tôi sẽ có khoảng 30 triệu đồng tiền lãi, đều đặn, gần như "trọn đời", bất kể tôi sống đến 80, 90 tuổi hay lâu hơn nữa.
Với 30 triệu đó, nếu nhu cầu chỉ là để ở, tôi hoàn toàn có thể thuê một căn hộ studio khoảng 10 triệu một tháng. Phần còn lại, khoảng 20 triệu, tôi vẫn có thể chi tiêu thoải mái cho nhu cầu cá nhân, tiết kiệm, hoặc đầu tư thêm. Nếu là 10 tỷ, con số đó sẽ là khoảng 50 triệu mỗi tháng - một mức thu nhập mà không phải ai đi làm cũng dễ dàng đạt được.
Gia đình tôi hiện có ba căn nhà. Với nhiều người, đó là tài sản đáng mơ ước. Nhưng chính vì ở trong hoàn cảnh đó, tôi lại càng thấy rõ một điều: định giá bất động sản hiện tại đang bị đẩy lên quá cao so với giá trị thực của nó. Đã có những lúc tôi phải ngồi lại nói chuyện với bố mẹ, cố gắng phân tích một cách logic rằng không phải giá nhà cứ tăng mãi, và không phải lúc nào "giữ đất" cũng là quyết định đúng.
>> Chung cư 3 tỷ tăng giá lên 6 tỷ nhưng tôi không thấy lời
Điều khiến tôi lo hơn là nhiều người đang tin rằng bất động sản sẽ tăng mãi. Nhưng nếu nhìn rộng hơn một chút, tôi không nghĩ điều đó có thể kéo dài vô hạn. Chỉ cần nhìn về tương lai gần, dự tính đến khoảng năm 2036, Việt Nam sẽ bước vào giai đoạn dân số già, khi khoảng 20% dân số trên 60 tuổi. Khi con người già đi, nhu cầu tiêu dùng thay đổi rất rõ. Người ta không còn chi nhiều cho ăn chơi, mua sắm, xe cộ hay đồ công nghệ. Thứ được ưu tiên nhất sẽ là sức khỏe.
Khi đó, chi tiêu giảm, tốc độ tăng trưởng kinh tế cũng khó giữ được như trước. Lạm phát có thể chậm lại, thậm chí không loại trừ khả năng giảm phát - điều từng xảy ra ở Nhật Bản. Và một thực tế khác: dân số không còn tăng mạnh như trước. Câu nói "người đẻ ra chứ đất không đẻ ra" sẽ không còn đúng trong bối cảnh người trẻ ít đi, trong khi nguồn cung nhà ở, đặc biệt là chung cư, ngày càng nhiều.
Khi nhu cầu giảm mà nguồn cung vẫn tăng, điều gì sẽ xảy ra với giá nhà? Tôi không dám khẳng định thị trường sẽ đi theo kịch bản nào. Nhưng tôi tin vào một nguyên tắc đơn giản: không có gì có thể tăng mãi mãi. Nhà đất cũng vậy, đến một lúc nào đó, giá bất động sản sẽ phải quay về gần với giá trị thực của nó.
Với tôi, câu chuyện ở đây không phải "nên mua nhà hay chỉ ở thuê?", mà là cần nhìn mọi thứ tỉnh táo hơn, thay vì bị cuốn theo tâm lý đám đông. Đôi khi, bài toán tài chính rất rõ ràng, chỉ là chúng ta không muốn nhìn thẳng vào nó. Và có lẽ, điều khó nhất không phải là kiếm tiền để mua nhà, mà là đủ bình tĩnh để không mua một thứ đang bị định giá quá cao.
Ng HoangÁp lực nộp phí 2,3 triệu mỗi tháng từ ngày tôi mua chung cư
'Tôi thấy mình thất bại vì 23 tuổi chưa mua nhà, sắm ôtô'
Món hời khi tôi liều mua chung cư 1,54 tỷ vùng ven Sài Gòn
Tôi không thể mua lại chung cư từng bán lỗ vì nay 'ngáo giá' 7 tỷ
