Ngày 19/4, Bắc Ninh tổ chức đối thoại giữa lãnh đạo tỉnh, các sở ngành với gần 400 cán bộ công đoàn cơ sở và công nhân trong doanh nghiệp. Nội dung tập trung vào tiền lương, phúc lợi, bảo hiểm xã hội, hưu trí và nhà ở xã hội.
Toàn tỉnh có hơn 26.000 doanh nghiệp với khoảng 820.000 lao động, trong đó 568.000 người làm việc tại các khu công nghiệp. Nhiều ý kiến tại hội nghị phản ánh khoảng cách giữa chính sách và thực tế việc làm, thu nhập của người lao động.
Ông Phạm Văn Trung, Chủ tịch Công đoàn Công ty Goertek Vina – doanh nghiệp điện tử có gần trăm nghìn lao động làm việc tại KCN Quế Võ, đề nghị nghiên cứu giảm tuổi nghỉ hưu với lao động sản xuất. Theo ông, dù tuổi hưu đang tăng theo lộ trình lên 62 với nam vào năm 2028 và 60 với nữ vào năm 2035, doanh nghiệp tư nhân hầu như không bố trí việc làm cho lao động ở độ tuổi này, nhất là vị trí trực tiếp sản xuất do yêu cầu về sức khỏe và năng suất.
“Nhiều lao động buộc phải nghỉ việc sớm, dẫn đến thiệt thòi về thu nhập và quyền lợi bảo hiểm xã hội khi chưa đủ điều kiện hưởng lương hưu”, ông nói.
Bộ luật Lao động quy định tuổi nghỉ hưu tăng dần theo lộ trình, đồng thời cho phép nghỉ sớm tối đa 5 năm với người suy giảm khả năng lao động hoặc làm nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. Tuy nhiên, nếu nghỉ trước tuổi, người lao động bị giảm 2% tỷ lệ hưởng lương hưu mỗi năm.
Đây không phải lần đầu xuất hiện đề xuất phân loại nhóm lao động để nghỉ hưu sớm. Trước đó, khi góp ý dự thảo Luật Bảo hiểm xã hội sửa đổi năm 2024, Liên đoàn Lao động TP Hà Nội cũng kiến nghị áp dụng cơ chế này với công nhân trực tiếp sản xuất.
Về tiền lương tối thiểu vùng, bà Vũ Thị Ninh, Chủ tịch Công đoàn Công ty Cổ phần công nghệ cao môi trường Bình Nguyên, cho biết mức lương tối thiểu vùng II hiện là 4,73 triệu đồng mỗi tháng. Mức này chưa theo kịp đà tăng của điện, nước, xăng dầu và nhu yếu phẩm.
“Đề xuất lãnh đạo tỉnh sớm kiến nghị với Chính phủ điều chỉnh mức lương tối thiểu vùng để đảm bảo thu nhập và giá trị tích lũy của lao động”, bà nói.
Phản hồi các kiến nghị, Phó giám đốc Sở Nội vụ Trần Văn Hà cho biết pháp luật hiện hành đã có các quy định linh hoạt cho phép nghỉ hưu sớm trong một số trường hợp, như làm công việc nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm. Với đề xuất giảm tuổi hưu, Sở sẽ tổng hợp, báo cáo cấp có thẩm quyền để xem xét trong quá trình hoàn thiện chính sách. Đồng thời, tỉnh sẽ nghiên cứu giải pháp sử dụng lao động cao tuổi phù hợp hơn trong doanh nghiệp.
Về lương tối thiểu, Sở Nội vụ Bắc Ninh cho biết đã báo cáo Bộ Nội vụ trong tháng 4, đề nghị sớm điều chỉnh mức lương tối thiểu vùng phù hợp với chi phí sinh hoạt hiện nay và sẽ tiếp tục theo dõi để kiến nghị bổ sung.
Hiện mức lương tối thiểu áp dụng từ ngày 1/1/2026 là 5,31 triệu đồng với vùng I; 4,73 triệu đồng vùng II; 4,14 triệu đồng vùng III và 3,7 triệu đồng vùng IV. Đây là mức sàn để doanh nghiệp và người lao động thỏa thuận trả lương.
Khảo sát của Tổng liên đoàn Lao động Việt Nam với 3.000 lao động tại 10 tỉnh, thành cho thấy 55% có thu nhập chỉ đủ chi tiêu cơ bản, 26% phải tằn tiện và 8% không đủ sống, phải làm thêm. Gần 73% lao động độc thân cho biết thu nhập là rào cản chính khiến họ chưa lập gia đình.
Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) tại Việt Nam cho biết giai đoạn 2015-2022, lương tối thiểu danh nghĩa tăng từ 119 USD lên 168 USD/tháng nhưng giá trị thực tăng chậm do lạm phát. Giai đoạn 2015-2019, lương danh nghĩa tăng 42,7% nhưng thực tế chỉ tăng 20,1%; từ 2020-2022, lương danh nghĩa tăng hơn 6%, song thực tế chỉ tăng 0,7%.
Cơ quan này khuyến nghị việc điều chỉnh lương tối thiểu vùng cần dựa trên dữ liệu về lạm phát, tăng trưởng, năng suất lao động và khả năng chi trả của doanh nghiệp, đồng thời bảo đảm theo kịp chi phí sinh hoạt.
Cô Ba chủ trọ hay càu nhàu về cái đồng hồ điện quay tít mù. Đám sinh viên, công nhân mướn phòng thì xót xa từng ngàn bạc lẻ.
Tháng 4 năm 2009, Sài Gòn - TP.HCM đón chuyến công tác xa nhà đầu tiên của tôi bằng cái nóng hầm hập.
Giữa chảo lửa ban trưa ấy, tiếng lách cách của móng trèo sắt va vào trụ bê tông vang lên. Anh thợ điện áo cam đu mình trên cột. Nắng 39 độ C táp thẳng vào gáy, dội xuống lớp mũ bảo hộ. Mồ hôi vạch thành dòng trên mặt, ướt sũng mảng lưng áo. Anh bám lấy bó dây, cặm cụi gỡ từng mối nối. Mùi mồ hôi chua nồng quyện mùi nhựa đường. Ngoài đầu hẻm, nhịp đô thị vẫn cuồn cuộn trôi. Mặc kệ người thợ điện vắt vẻo trên cao cùng mớ dây nhợ chằng chịt.
5 năm sau, tôi trở lại. Mùi cà phê sữa đá lanh canh góc vỉa hè. Ngước lên, khung trời bỗng nhẹ bẫng. Những búi tơ vò đen kịt bốc hơi đâu mất. Chú Tư xe ôm cười khà khà: "Mấy chả điện lực dạo này mần ăn ngọt xớt. Đứt chì, chớp tắt gì, a lô tiếng là xe trờ tới. Rẹt rẹt năm mười phút lại sáng trưng".
Cuối năm 2022, tôi tham gia sự kiện trao giải cuộc thi của một tờ báo. Sài Gòn gượng dậy sau bạo bệnh. Mùi thuốc sát trùng vẫn lẩn khuất đâu đó dưới lớp khẩu trang. Đêm lạnh. Tô hủ tiếu gõ bốc khói. Chị bán hàng khơi bếp than. Ánh lửa hắt lên khuôn mặt chằng chịt nếp nhăn. Chị kể về những đêm thành phố nín thở. Tiếng còi cấp cứu xé tai. Màu áo cam bị nuốt chửng dưới lớp đồ bảo hộ trắng toát, kín bưng. Thợ điện ướt sũng. Mồ hôi ứ đầy trong ủng cao su. Họ kéo lê cuộn cáp nặng trịch, rạp người trên nền đất, cắn răng làm xuyên đêm để kéo điện vào bệnh viện dã chiến.
Cuối năm 2024. Phố xá rực rỡ. Đô thị thông minh cựa mình. Đi ngang xóm trọ năm xưa, tôi khựng lại. Cô Ba giờ lụ khụ. Tay run run rà ngón tay trên màn hình điện thoại, chìa ra cái biên lai điện tử. Tiền điện nay tính đúng giá nhà nước, rót thẳng vào app sinh viên mướn phòng.
Câu chuyện cái biên lai kéo tôi lách mình sâu hơn vào một xóm trọ ở Bình Tân. Gặp chị quét rác thâm quầng mắt. Gặp anh thợ hồ quê miền Tây, tay nứt nẻ cáu bẩn nhào vữa. Chút tiền còm cõi chắt bóp hằng tháng từng bị bóp nghẹt bởi một thứ ám ảnh vô hình: Đồng hồ điện. Bốn ngàn, năm ngàn một ký điện. Dân ngụ cư chỉ biết cắn răng chịu đựng.
Rồi màu áo cam xuất hiện. Không chỉ bám trụ trên cột cao, họ luồn lách vào từng con hẻm. Gõ cửa từng nhà trọ. Kiên nhẫn hướng dẫn chủ nhà làm thủ tục, yêu cầu thu đúng giá điện nhà nước cho người nghèo. Bằng cái lý, cái tình, họ dần gỡ bỏ đi thứ định mức bóc lột tồn tại bao năm ròng rã.
Sự tận tâm của những chiến sĩ áo cam không chỉ duy trì nguồn điện thắp sáng cho phố phường, mà còn nâng đỡ và chia sẻ với bao phận người nghèo khó. Từ những chuyến xe rong bán đồ ăn đêm, đến những công tơ điện được tính đúng giá của nhà nước trong những căn phòng trọ lợp mái tôn chật hẹp.
Rời Bình Tân, tôi tấp vô quán cà phê lề đường. Góc bàn xộc xệch, ba người thợ áo cam ùa vào. Tôi chủ động bắt chuyện. Sau dăm câu làm quen, biết tôi là người làm báo, một anh thợ trạc tứ tuần tâm sự: "Làm cái nghề này, tai phải điếc một nửa chú em à. Vừa xong, cúp điện đột xuất để cắt con diều xẹt lửa trên đường dây. Dưới xóm trọ, thiên hạ ùa ra. Đù má đù cha chửi văng miểng. Nóng mà. Trẻ con khóc óe óe. Mình lơ lửng trên cao, nghe réo tên ba đời nhà mình ra chửi, ruột gan xót xa!".
Anh ngừng lại. Cầm ly đen đá tu cái ực. Yết hầu chạy lên chạy xuống.
"Rồi sao anh?" - tôi chồm người hỏi.
"Rồi điện sáng chớ sao!" - cậu trẻ tuổi ngồi cạnh cười phá lên. "Bụp một phát. Nguyên xóm sáng trưng. Tiếng quạt máy vù vù, tiếng tivi réo lên. Tiếng chửi tắt ngấm. Lúc đang thu đồ nghề, mồ hôi mẹ, mồ hôi con nhỏ ròng ròng ướt nhẹp cái lai quần. Cái bà hồi nãy chửi hăng nhất xóm bưng ra ba ly nước cam đá lạnh. Một sự bù trừ ngang phè, sòng phẳng, ngọt lịm của đất phương Nam".
Tôi ngước nhìn về phía trạm biến áp chéo góc ngã tư. Rè rè... Tiếng cánh quạt xé gió. Hình ảnh người thợ điện lấm lem đu cột năm nào không còn. Thay vào đó là màu áo cam đứng dưới đất, dán mắt vào màn hình điều khiển. Chiếc flycam gắn camera ảnh nhiệt bay vút lên, dò từng điểm nóng trên lưới điện. Chính xác. Lạnh lùng. Ánh sáng xanh hắt lên khuôn mặt người kỹ sư. Nhưng ánh mắt thì vẫn rặt một vẻ chân chất. Bắt gặp cái nhìn của tôi, anh nhoẻn miệng cười. Cái cười sảng khoái, không lẫn đi đâu được của dân lục tỉnh.
"Lớp vỏ" thành phố thay màu. Công nghệ trùm lên những trụ điện vô tri. Mạng lưới ngầm chạy tít tắp dưới lớp bê tông rải nhựa. Nói về ngành điện TP.HCM, không phải nhắc đến những thuật toán với băng tần. Ánh sáng của TP.HCM không đo bằng kilowatt giờ. Cũng chẳng có máy móc tân tiến nào đọc được vệt mồ hôi rớt xuống hẻm sâu...
Bởi ánh sáng ấy vẫn thoảng mùi mồ hôi của những người thợ mặc áo cam. Mạch máu thắp sáng thành phố này vẫn chảy bằng một nhịp đập duy nhất: sự tận hiến vô hình.
Khoảng 18h30, người đàn ông lái ôtô điện từ trong ngõ băng qua đường sắt đoạn ngã tư Guột, xã Đại Xuyên, TP Hà Nội, để ra quốc lộ 1. Khi xe vừa di chuyển vào đường ray thì barie đường sắt hạ xuống, đè lên.
Thấy xe mắc kẹt, một số người đi đường chạy lại cùng tài xế cố di chuyển phương tiện khỏi đường ray song bất thành.
Chưa đầy một phút khi xe mắc kẹt, tàu hỏa SE6 lao tới tông văng ôtô khỏi đường ray. Tài xế may mắn thoát ra khỏi xe trước đó.
Tại hiện trường, xe điện bị hư hỏng nặng, bên trong bung túi khí. Cột đèn và biển báo đường sắt cũng bị gãy đổ.
Thời gian qua, số vụ tai nạn đường sắt qua địa bàn TP Hà Nội tăng cao, buộc chính quyền địa phương phải rào chắn nhiều lối đi tự mở. Hiện có ba lỗi phổ biến là vượt đường ngang khi đèn đỏ, cần chắn chưa hạ; vượt khi cần chắn đang hạ và dừng xe trong phạm vi an toàn đường sắt.
Bộ Công thương đang lấy ý kiến dự thảo quyết định về việc quy định khung giờ cao điểm, thấp điểm và giờ bình thường của hệ thống điện quốc gia. Theo đó, Bộ đề xuất khung giờ cao điểm thay đổi theo từng mùa trong năm. Cụ thể, từ thứ hai đến thứ bảy vào tháng 1 - 4 và tháng 9 - 12, khung giờ cao điểm sẽ từ 14 - 19 giờ (5 tiếng); từ tháng 5 - 8, giờ cao điểm từ 14 giờ 30 - 16 giờ 30 (2 tiếng) và 19 giờ 30 - 22 giờ 30 (3 tiếng). Khung giờ thấp điểm là 6 tiếng mỗi ngày, từ 0 - 6 giờ sáng. Còn lại giờ bình thường có 13 tiếng mỗi ngày từ thứ hai đến thứ bảy và 18 tiếng ngày chủ nhật.
Bộ này lý giải, việc điều chỉnh các khung giờ sử dụng điện của hệ thống điện quốc gia xuất phát trong bối cảnh vận hành thực tế thay đổi nhiều so với 12 năm trước. Đặc biệt, từ năm 2019 đến nay, với sự thâm nhập mạnh mẽ và gia tăng tỷ trọng của nguồn điện mặt trời (ĐMT) trong cơ cấu nguồn điện, biểu đồ công suất các loại hình nguồn điện đã có sự thay đổi đáng kể. Thế nên việc điều chỉnh khung giờ giúp phản ánh đúng đặc điểm cung - cầu điện năng trong bối cảnh mới. Ngoài ra, việc xác định hợp lý các khung giờ giúp tối ưu hiệu quả sử dụng năng lượng. Người dùng điện sẽ điều chỉnh hành vi tiêu thụ điện nhằm giảm chi phí, qua đó giảm áp lực cho hệ thống điện trong thời gian cao điểm. Hơn nữa, khi khung giờ cao điểm ngược (lệch) với giờ phát cao của các nguồn năng lượng tái tạo sẽ là động lực để người đầu tư ĐMT phát triển thiết bị lưu trữ để sử dụng vào khung giờ cao điểm.
Tuy nhiên, Tập đoàn Điện lực VN (EVN) lo ngại, với khoảng 1,25 triệu công tơ phục vụ mua bán, giao nhận điện, trong đó phần lớn công tơ được cài đặt theo khung giờ cố định; để triển khai cài đặt lại công tơ theo khung giờ mới có thể kéo dài đến 3 tháng, khối lượng công việc phát sinh rất lớn, bao gồm cập nhật cấu hình; đồng bộ dữ liệu giữa công tơ với hệ thống thu thập dữ liệu đo đếm từ xa, hệ thống quản lý khách hàng và tính hóa đơn (CMIS) và các hệ thống liên quan…
Quan trọng hơn, việc triển khai đồng loạt trên phạm vi rộng và thực hiện nhiều lần trong năm tiềm ẩn nhiều rủi ro sai sót, phát sinh khiếu nại của khách hàng và chi phí khi triển khai. Từ đó, EVN đề nghị chưa áp dụng điều chỉnh khung giờ theo mùa. Khung giờ cao điểm theo đề xuất của EVN tập trung vào 5 tiếng từ chiều tối đến đêm (17 giờ 30 - 22 giờ 30) từ thứ hai đến thứ bảy; giờ bình thường từ 6 - 17 giờ 30 và từ 22 giờ 30 - 24 giờ từ thứ hai đến thứ bảy; chủ nhật từ 6 - 24 giờ; khung giờ thấp điểm tất cả các ngày trong tuần, thời gian từ 0 - 6 giờ.
Như vậy, khung giờ cao điểm theo đề xuất của EVN kéo dài vào buổi tối và không tính giá cao điểm vào ban ngày. Trong khi khung giờ cao điểm của Bộ Công thương đề xuất thay đổi theo mùa và phân bổ giờ cao điểm cả ban ngày (buổi chiều) và buổi tối.
Ông Nguyễn Quốc Việt, Tổng giám đốc Công ty CP Vinasol, nhận xét việc thay đổi các khung giờ cao điểm, thấp điểm của Bộ Công thương nhằm mục tiêu khuyến khích nhà đầu tư ĐMT phải đầu tư pin lưu trữ thì mới có hiệu quả. "Việc phân bổ lại các khung giờ nhằm giúp làm phẳng biểu đồ phụ tải của ngành điện, giảm áp lực lên lưới điện vì khi vào ban đêm sẽ có nguồn phát từ các hệ thống lưu trữ. Tôi nghĩ cơ quan quản lý đang tìm cơ chế tốt nhất nhằm tháo gỡ cho ĐMT mái nhà bên cạnh chính sách thay đổi về khung giờ nhằm thúc đẩy việc lắp pin lưu trữ. Nếu chính sách này được tổ chức tốt, chắc chắn sẽ kích hoạt mạnh việc sử dụng ĐMT kết hợp lưu trữ", ông Việt nói và thông tin thêm, chi phí đầu tư ĐMT có pin lưu trữ nay khá cạnh tranh, còn khoảng 12 - 15 triệu đồng/kWh, thời gian hoàn vốn chỉ còn khoảng 3 năm thay vì 5 năm như trước. Cùng với đó, chính sách mua điện dư thừa cởi mở hơn cũng là động lực thúc đẩy người dân lắp đặt.
Các chuyên gia cho rằng ĐMT tiềm năng lớn, song mức huy động không tăng như kỳ vọng do hạ tầng tải điện khó đáp ứng. TS Ngô Đức Lâm, nguyên Cục trưởng Cục An toàn kỹ thuật và môi trường, khuyến nghị cần tính toán phụ tải, nếu bảo đảm an toàn, hệ thống có thể nâng công suất mua điện dư của nguồn điện này cao hơn, chiếm tỷ trọng 20% trên toàn hệ thống. Thủ tướng Chính phủ đã có Chỉ thị 10 về tăng cường thực thi tiết kiệm điện và phát triển ĐMT mái nhà tự sản tự tiêu, trong đó nói rõ ưu tiên lắp đặt tại cơ quan, công sở, cơ sở sản xuất kinh doanh, dịch vụ và hộ gia đình; khuyến khích lắp đặt kết hợp hệ thống lưu trữ năng lượng nhằm giảm phụ tải giờ cao điểm và tăng khả năng tự chủ nguồn điện tại chỗ.
"Chỉ đạo rất rõ ràng. Đầu tư ĐMT cho cơ quan hành chính sự nghiệp, cơ chế về vốn đầu tư, ưu đãi tín dụng đầu tư thế nào, phải nhanh chóng hơn. Hiện ĐMT mái nhà cho công sở dường như vẫn giậm chân tại chỗ. Ngoài ra, đã khuyến khích pin lưu trữ thì cũng cần có chính sách ưu đãi để giúp cân bằng phụ tải hệ thống. Tôi từng đề xuất nếu nhà đầu tư có lắp đặt hệ thống lưu trữ thì EVN cần mua điện với giá cao hơn mức bình quân. Bởi nếu không có nguồn điện này, EVN vẫn phải nhập khẩu hoặc mua điện từ những nguồn đắt đỏ", ông Ngô Đức Lâm nói.
Ông Nguyễn Quốc Việt đồng tình, muốn đẩy nhanh ĐMT cần sửa gấp Nghị định 58 về giới hạn công suất lắp đặt; đẩy nhanh triển khai nâng tỷ lệ bán điện lên lưới. Hiện Bộ Công thương đã có đề xuất cho phép bán lên lưới 50% (thay vì 20% công suất lắp đặt), song đề xuất này vẫn còn trên giấy. Bên cạnh đó, sớm có chính sách khuyến khích bán điện vào giờ cao điểm và ưu đãi cho các hệ thống có pin lưu trữ. Ông Việt nói: "Tháo được chốt nghẽn, chắc chắn điện tái tạo sẽ mang lại hiệu quả kinh tế cho người dân, cũng như tăng độ tin cậy, an ninh năng lượng".
