Từ luận văn tốt nghiệp của sinh viên Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM), một nghiên cứu về kỹ thuật mới giúp AI trả lời câu hỏi trắc nghiệm ổn định hơn được đăng trên tạp chí quốc tế Q1.
Khởi nguồn từ một luận văn tốt nghiệp đại học, công trình nghiên cứu của thầy trò khoa khoa học và kỹ thuật máy tính của trường này đã được công bố trên tạp chí quốc tế hàng đầu về trí tuệ nhân tạo (AI) trong giáo dục sau khi trải qua nhiều vòng phản biện.
Bài báo Enhancing Large Language Model Performance for Automatic Zero-Shot Multiple-Choice Question Answering via Single-Token Logit Prompting của nhóm tác giả từ Việt Nam đã được công bố trên tạp chí Computers and Education: Artificial Intelligence.
Đây là tạp chí mở thuộc Nhà xuất bản Elsevier, hiện xếp hạng Q1, đứng đầu lĩnh vực giáo dục (Education), hạng 4 trong lĩnh vực khoa học máy tính ứng dụng (Computer Science Applications) và hạng 5 lĩnh vực trí tuệ nhân tạo (AI- Artificial Intelligence), theo SCImago.
Nhóm tác giả gồm Đặng Phú Quốc – cựu sinh viên Trường ĐH Bách khoa (đồng tác giả chính), Trần Trương Tuấn Phát – giảng viên Trường ĐH Bách khoa (đồng tác giả chính), TS Vũ Đức Lý (giảng viên Trường ĐH Quốc tế Miền Đông), Nguyễn Song Thiên Long và Võ Thị Như Quỳnh cùng là sinh viên năm thứ ba Trường ĐH Bách khoa, được PGS.TS Quản Thành Thơ – Trưởng khoa khoa học và kỹ thuật máy tính Trường ĐH Bách khoa (ĐH Quốc gia TP.HCM) hướng dẫn.
Công trình tập trung vào đề xuất kỹ thuật viết lời nhắc (prompting) mới mang tên Single-Token Logit (STL) nhằm nâng cao độ chính xác và tính ổn định của các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) khi tự động trả lời câu hỏi trắc nghiệm (MCQ). Tác giả Đặng Phú Quốc cho biết nghiên cứu xuất phát từ luận văn tốt nghiệp đại học của anh.
“Ban đầu mình chỉ đặt mục tiêu giải quyết tốt một bài toán chuyên môn về mô hình ngôn ngữ lớn, chứ không kỳ vọng sẽ được công bố trên tạp chí thứ hạng cao. Sau khoảng 28 tháng kể từ khi bắt tay nghiên cứu, đến tháng 3-2026 công trình đã được đăng trên tạp chí Computers and Education: Artificial Intelligence”, anh Quốc chia sẻ.
Thông tin thêm, anh Trần Trương Tuấn Phát cho hay nhóm đã trải qua nhiều vòng phản biện kín hai chiều. Mỗi vòng đều yêu cầu những cải tiến đáng kể như bổ sung thí nghiệm, làm rõ cách diễn giải, củng cố định hướng nghiên cứu và tái cấu trúc bản thảo.
Việc lựa chọn nơi nộp bài được nhóm thực hiện theo gợi ý của Nhà xuất bản Elsevier. Chỉ sau khi được chấp nhận, nhóm mới có thông tin đây là tạp chí đứng đầu thế giới trong lĩnh vực giáo dục (Education). “Đó là kết quả đặc biệt mà chính nhóm tác giả cũng không ngờ tới”, PGS.TS Quản Thành Thơ nói thêm.
Từ thực tế nghiên cứu, nhóm nhận thấy hiện tượng gọi là giới hạn Multiple-Choice Symbol Binding (MCSB) làm giảm đáng kể độ tin cậy của LLM, nhất là khi ứng dụng vào chấm bài hay xây dựng ngân hàng câu hỏi của lĩnh vực giáo dục. Vì thế, nhóm đề xuất kỹ thuật Single-Token Logit (STL).
Thay vì đưa toàn bộ đáp án và yêu cầu mô hình chọn A – B – C – D như thông thường, STL tách từng đáp án riêng biệt và yêu cầu mô hình đánh giá theo dạng đúng – sai cho từng lựa chọn.
Hệ thống lần lượt hỏi “Đáp án này có đúng không?” và sử dụng xác suất của token “yes” để đánh giá mức độ phù hợp. “Cơ chế này giúp mô hình xác minh từng lựa chọn một cách độc lập, không bị chi phối bởi vị trí hay nhãn đáp án, khắc phục trực tiếp hạn chế của giới hạn MCSB”, anh Phát nói về ưu điểm của nghiên cứu.
Nghiên cứu còn tích hợp kỹ thuật Retrieval-Augmented Generation (RAG) cho phép mô hình truy xuất kiến thức bên ngoài khi cần, giúp tăng độ chính xác theo ngữ cảnh cũng như kiểm tra độ ổn định của giải pháp trong các điều kiện khác nhau.
Khi thử nghiệm trên ba bộ dữ liệu khoa học chuẩn gồm ARC, OpenBookQA và SciQ, STL cho kết quả ngang bằng hoặc vượt trội so với nhiều phương pháp phổ biến với mức cải thiện lên tới 11 điểm phần trăm trong một số cấu hình, đồng thời giảm đáng kể chi phí tính toán.
Về tiềm năng ứng dụng, kỹ thuật STL có thể hỗ trợ giáo viên rà soát đề thi, tự động gợi ý đáp án cho câu hỏi chưa có lời giải, hỗ trợ chấm bài và phát triển các hệ thống học tập thông minh có khả năng giải thích kết quả đánh giá.
Theo PGS.TS Quản Thành Thơ, công bố không chỉ đóng góp xuất sắc về mặt giá trị học thuật đối với các nghiên cứu trong lĩnh vực LLM mà còn cho thấy việc nâng cao độ tin cậy của AI không nhất thiết phải đến từ mô hình lớn hơn hay kiến trúc phức tạp. “Đôi khi chỉ một thay đổi nhỏ trong cách thiết kế lời nhắc (prompt) cũng có thể tạo ra khác biệt lớn trong ứng dụng thực tế”, ông Thơ nhận định.
Bộ Luật Hình sự đang được Bộ Công an xây dựng dự án sửa đổi, với chính sách mở rộng nhiều tội danh được áp dụng phạt tiền thay án tù, thường là tội nhẹ, án kinh tế, thương mại, chứng khoán, ngân hàng.
Hiện, xu hướng phi hình sự hóa đã được nhiều nước áp dụng, giảm dần sự lệ thuộc vào hình phạt tước tự do đối với các tội phạm ít nguy hiểm, tội phạm kinh tế hoặc do lỗi vô ý mà hậu quả có thể bồi thường được.
Càng giàu phạt càng nhiều tiền
Ở Đức, những tội có mức hình phạt tối thiểu không quá một năm tù thường được xếp vào nhóm ít nghiêm trọng, và tòa án có thể áp dụng phạt tiền thay vì giam giữ.
Tiền phạt được tính theo hệ thống "ngày thu nhập" (day-fine). Thẩm phán xác định số ngày phạt dựa vào mức độ tội phạm, rồi nhân với thu nhập mỗi ngày của người đó. Nếu người phạm tội không nộp tiền, số ngày phạt sẽ tự động chuyển thành số ngày tù tương ứng.
Đức, Pháp, Áo và các nước Bắc Âu đều áp dụng hình phạt dựa trên mức tình hình tài chính của người vi phạm. Ở Phần Lan, các tội có khung hình phạt tù dưới 6 tháng có thể được xử lý hoàn toàn bằng tiền phạt.
Hệ thống "day-fine" của nước này cũng dựa trên thu nhập, khiến người giàu và người nghèo chịu tác động tương đương. Điều này đồng nghĩa, bạn càng giàu, tiền phạt bạn phải nộp càng nhiều. Còn người nghèo có thể phải ngồi tù một đêm thay vì bị phạt tiền.
Điều đó tạo ra những bản án gây chú ý. Chẳng hạn, triệu phú Anders Wiklöf từng bị phạt 121.000 euro (hơn 3 tỷ đồng) vào năm 2023 khi lái xe với tốc độ 59 km/h trong khu vực giới hạn 30 km/h. Cùng mùa hè, ông tiếp tục vượt đèn đỏ và bị phạt số tiền tương tự.
Hoặc Thụy Sĩ, với triết lý làm luật tương tự, đang là quốc gia giữ kỷ lục về mức phạt tốc độ cao nhất lịch sử lên tới gần 1 triệu euro (28 tỷ đồng) với người lái chiếc Mercedes-Benz SLS AMG đi tốc độ tới 290 km/h.
Về mặt pháp lý, hành vi này vẫn là tội hình sự, nhưng không dẫn đến tù giam vì luật coi đây là vi phạm không bạo lực, không gây hậu quả nghiêm trọng.
Trong khi đó, các tội bạo lực nghiêm trọng như cướp, hiếp dâm hoặc tội phạm ma túy sẽ chủ yếu bị áp dụng tù giam. Ranh giới vì thế không nằm ở việc hành vi có phải tội hình sự hay không mà nằm ở mức độ nguy hiểm.
Nộp tiền không đúng hạn, tự động chuyển thành án tù
Ở Nhật Bản, tương tự Bộ luật Hình sự Việt Nam, luật ghi hai lựa chọn: phạt tiền hoặc tù, tùy tòa án xác định mức độ cụ thể.
Các hành vi như xúc phạm danh dự, phỉ báng, gây thương tích nhẹ, trộm vặt hoặc vi phạm bản quyền thường được xử lý bằng tiền. Nhưng nếu hậu quả nghiêm trọng hoặc người phạm tội có tiền án, tòa có thể chuyển sang phạt tù.
Khi tuyên án phạt tiền, tòa đồng thời xác định luôn mức quy đổi giữa tiền và số ngày giam. Ví dụ, với người bị phạt 300.000 yên, tòa có thể quy đổi theo mức 5.000 yên mỗi ngày. Nếu không nộp, họ sẽ phải chấp hành 60 ngày giam giữ thay thế. Việc quy đổi được ấn định ngay trong bản án, nên khi quá hạn nộp tiền, cơ quan thi hành án chỉ cần áp dụng thời gian giam tương ứng.
Điều này khiến phạt tiền thực chất trở thành tù án treo bằng tiền: Nộp tiền thì không phải đi tù, không nộp thì bị giam giữ.
Điểm đặc biệt của hệ thống này là tạo ra một ranh giới rõ ràng: Tòa ưu tiên phạt tiền cho tội nhẹ, nhưng vẫn giữ "cửa tù" để đảm bảo hiệu lực. Vì vậy, phạt tiền trong luật Nhật không phải chỉ là nghĩa vụ tài chính mà luôn gắn với nguy cơ mất tự do nếu không thi hành.
Tại Singapore, chính sách luật thường là phạt tiền cực nặng ở lỗi nhỏ để tránh phải sử dụng tù giam nhưng đủ khiến người vi phạm "đau ví" thực sự.
Chẳng hạn, hành vi xả rác nơi công cộng có thể bị phạt tới 2.000 SGD (41,5 triệu đồng) cho lần đầu, và tăng lên 4.000-10.000 SGD (83- 207 triệu đồng) nếu tái phạm. Ai say rượu gây mất trật tự có thể bị phạt đến 5.000 SGD (103 triệu đồng). Nếu hành vi mang tính cố ý rõ rệt hoặc tái phạm, người vi phạm còn có thể đối mặt với hình phạt bổ sung như đánh roi hoặc tù giam.
Người vi phạm còn có thể bị yêu cầu tham gia "Corrective Work Order" - lao động công ích dọn vệ sinh nơi công cộng trong trang phục dễ nhận diện. Một số người vừa phải nộp phạt vừa lao động dọn rác trên phố đã trở thành ví dụ mang tính răn đe xã hội rất mạnh.
Phát biểu tại buổi lễ, Thủ tướng Lê Minh Hưng ghi nhận những chiến công xuất sắc của lực lượng Cảnh sát hình sự. "Mỗi vụ án được điều tra, khám phá thành công là một lần pháp luật được bảo vệ, công lý được thực thi và niềm tin xã hội được củng cố", Thủ tướng nhấn mạnh.
Đất nước đang bước vào kỷ nguyên mới, trong khi tình hình tội phạm ngày càng phức tạp, Thủ tướng đề nghị lực lượng Cảnh sát hình sự quán triệt, cụ thể hóa chủ trương, đường lối của Đảng, Nhà nước, nhất là các quan điểm mới về an ninh trong văn kiện Đại hội XIV của Đảng; đổi mới mạnh mẽ tư duy, vừa phòng ngừa, trấn áp tội phạm, vừa tạo thuận lợi tối đa cho phát triển KT-XH.
Cùng đó là nâng cao chất lượng đánh giá, dự báo tình hình; chủ động nhận diện sớm các xu hướng, phương thức, thủ đoạn mới của tội phạm; kiên quyết không để kẽ hở cho hoạt động tội phạm; tập trung chuyển đổi phương thức hoạt động sang ứng dụng KH-CN, kết hợp nhuần nhuyễn, chặt chẽ giữa truyền thống và hiện đại với hạ tầng đồng bộ, hiện đại, bảo mật cao.
Thủ tướng Lê Minh Hưng cũng yêu cầu đẩy mạnh xây dựng lực lượng theo đúng tinh thần chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm "vững chính trị, sắc nghiệp vụ, tinh thông pháp luật, làm chủ công nghệ; sẵn sàng dấn thân vì đất nước, vì nhân dân". Người chiến sĩ Cảnh sát hình sự phải có trái tim nóng yêu dân, thương dân, bảo vệ dân; có cái đầu lạnh để tỉnh táo, khách quan, thượng tôn pháp luật, nhân văn; có bàn tay sạch để giữ vững liêm chính, danh dự; có đôi chân vững chắc để bám địa bàn, bám thực tiễn; có trí tuệ mở để làm chủ công nghệ, pháp luật, ngoại ngữ.
Thủ tướng kỳ vọng lực lượng Cảnh sát hình sự không chỉ giỏi đánh án, mà còn giỏi vận động quần chúng, giữ gìn hình ảnh người chiến sĩ CAND mẫu mực, nhân văn. Tên gọi "Cảnh sát hình sự" mãi là niềm tin cậy của nhân dân, là sự nghiêm minh của pháp luật, là nỗi khiếp sợ của cái ác, của tội phạm.
Thay mặt lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Thủ tướng Lê Minh Hưng trao Huân chương Hồ Chí Minh tặng lực lượng Cảnh sát hình sự; đồng thời trao danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân tặng 6 tập thể, cá nhân thuộc lực lượng Cảnh sát hình sự. Cũng nhân dịp này, Cục Cảnh sát hình sự được trao tặng Huân chương Chiến công hạng nhất.
Chiều cùng ngày, Thủ tướng Lê Minh Hưng dự lễ đón nhận danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang (LLVT) nhân dân của Quân khu 4. Thủ tướng khẳng định trải qua hơn 80 năm xây dựng, chiến đấu và trưởng thành, LLVT Quân khu 4 luôn trung thành tuyệt đối với Đảng, với Tổ quốc, với nhân dân; đoàn kết gắn bó, vượt qua mọi khó khăn, thử thách, anh dũng chiến đấu, lập nhiều chiến công xuất sắc.
Theo Thủ tướng, bối cảnh mới chứa đựng cả thời cơ và thách thức, vì thế LLVT Quân khu 4 cần tập trung xây dựng "cách mạng, chính quy, tinh nhuệ, hiện đại"; tiếp tục điều chỉnh tổ chức theo hướng tinh, gọn, mạnh, đồng bộ, hiệu quả; nâng cao chất lượng huấn luyện, làm chủ vũ khí, trang bị và phương thức tác chiến hiện đại.
Đồng thời, thực hiện tốt chức năng đội quân công tác, tham gia phát triển KT-XH; phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai, dịch bệnh, tìm kiếm cứu nạn, bảo vệ tính mạng và tài sản của nhân dân; xây dựng cơ sở chính trị địa phương vững mạnh; thực hiện tốt công tác đối ngoại quốc phòng, làm sâu sắc hơn nữa quan hệ đoàn kết, hữu nghị đặc biệt, thủy chung son sắt VN - Lào; xây dựng đường biên giới hòa bình, hợp tác, trở thành biểu tượng sinh động của tình đoàn kết đặc biệt giữa hai dân tộc, hai đất nước, hai quân đội.
Phút 37, khi hậu vệ Ali Majrashi trong nỗ lực móc bóng, đã tung chân trúng trực diện vào vùng mặt tiền đạo JDT Jairo Da Silva. Cú va chạm với lực mạnh khiến cầu thủ người Brazil đổ gục xuống sân và có dấu hiệu bất tỉnh tại chỗ. Các cầu thủ JDT lập tức phản ứng dữ dội, trong khi nhiều người ra hiệu khẩn cấp yêu cầu đội ngũ y tế vào sân.
Trọng tài Adham Makhadmeh nhanh chóng rút thẻ đỏ trực tiếp với Majrashi, rồi mới theo dõi chấn thương của Jairo. Cựu trọng tài quốc tế và chuyên gia phân tích của báo Al Jazeera, Saad Al-Kathiri đánh giá trọng tài Makhadmeh đã quyết định chính xác do hành vi bạo lực và sử dụng lực quá mức.
Tuy nhiên, tâm điểm tranh cãi không dừng lại ở thẻ đỏ. Phản ứng chậm của đội ngũ y tế khiến các cầu thủ JDT nổi giận. Jairo nằm bất động trong vài chục giây nhưng chưa được tiếp cận kịp thời. Trước tình hình đó, đội trưởng Natxo Insa chạy thẳng ra đường biên, giật cờ từ tay trọng tài biên để gây chú ý, sau đó tiếp tục lao tới khu vực y tế, đá đổ một chiếc ghế và tự mang cáng vào sân.
Hành động mang tính khẩn cấp này của Insa lại khiến anh bị phạt thẻ vàng vì vi phạm quy trình. Bởi các nhân viên y tế và khiêng cáng sẽ chỉ vào sân khi được trọng tài cho phép. Trong lúc các cầu thủ Malaysia la hét kêu gọi nhân viên y tế vào sân, trọng tài Makhadmeh bận rút thẻ đỏ cho cầu thủ Al Ahli.
Đồng đội Jonathan Silva cũng bị cảnh cáo khi phản ứng với đối phương ngay sau pha va chạm. Quyết định này bị phản đối vì trọng tài quá cứng nhắc trong lúc cầu thủ đang đối mặt nguy cơ chấn thương nghiêm trọng.
Trên mạng xã hội, nhiều cổ động viên chỉ trích phản ứng "chậm chạp đến đau đớn" của đội ngũ y tế. Chính sự chậm trễ này buộc cầu thủ JDT phải tự hành động để đảm bảo an toàn cho đồng đội. Jairo sau đó được đưa tới bệnh viện và được xác nhận trong tình trạng ổn định, tiếp tục kiểm tra chuyên sâu vùng đầu và mặt.
Ngoài pha bóng dẫn tới thẻ đỏ, trận đấu còn gây tranh cãi bởi hàng loạt quyết định điều hành khác. Chuyên gia Al-Kathiri cho rằng bàn mở tỷ số của JDT ở phút 19 đáng ra không nên được công nhận, do có lỗi đẩy người từ phía sau. Ngược lại, bàn thắng quyết định của Al Ahli ở hiệp hai cũng bị ông đánh giá là không hợp lệ, khi cho rằng có pha vào bóng nguy hiểm của cầu thủ đội bóng Saudi nhưng không được VAR xem xét.
Những nhận định này khiến công tác trọng tài bị đặt dấu hỏi lớn. Al-Kathiri thậm chí mô tả trận đấu là một thảm họa điều hành, khi cả trọng tài chính lẫn tổ VAR đều mắc sai sót trong các tình huống then chốt.
Trong khi đó, Liên đoàn Bóng đá châu Á (AFC) cho biết đang chờ các báo cáo chính thức từ giám sát trận đấu và bộ phận y tế để đánh giá toàn diện sự việc. Tổng thư ký AFC Windsor John chỉ đưa ra phản hồi ngắn gọn, cho biết cơ quan này sẽ xem xét các tình huống liên quan trước khi kết luận.
Cầu thủ gây ra pha phạm lỗi, Majrashi cũng rơi vào trạng thái suy sụp. Hình ảnh sau trận cho thấy anh ôm đầu, bật khóc sau khi chứng kiến hậu quả từ pha xử lý của bản thân.
JDT mở tỷ số ở phút 19, chính từ pha phản lưới của Majrashi. Tiền vệ Franck Kessie gỡ hòa 1-1 cho Al Ahli cuối hiệp một. Đến phút 54, Wenderson Galeno ghi bàn ấn định thắng lợi 2-1, đưa Al Ahli vào bán kết.
