Tổn thương thận cấp hay suy thận cấp là một tình trạng lâm sàng rất phổ biến, đặc biệt ở những người đang mắc bệnh lý nặng. Bác sĩ Nguyễn Văn Thanh, phó trưởng Khoa Nội Thận – Tiết niệu Bệnh viện Đại học Y Hà Nội, cho biết một số loại thuốc điều trị có thể là nguyên nhân trực tiếp gây ra hoặc làm diễn tiến tổn thương thận cấp trở nên trầm trọng hơn.
Đối với những người bệnh đang có tổn thương thận hoặc đang trong quá trình điều trị, việc lựa chọn và kết hợp thuốc cần được cân nhắc kỹ lưỡng để hạn chế phối hợp các thuốc có chung nguy cơ gây độc. Việc nhận diện sớm và kịp thời ngừng sử dụng các tác nhân gây độc này có thể cải thiện đáng kể kết quả điều trị.
Theo bác sĩ, nguy cơ tổn thương thận cấp do thuốc sẽ gia tăng ở các nhóm, như:
Người đang trong tình trạng mất nước (bao gồm người cao tuổi uống không đủ nước, hoặc người đang bị nôn, sốt, tiêu chảy), nhiễm trùng huyết hoặc hạ huyết áp. Người bệnh đã có tiền sử mắc bệnh thận từ trước.
Người đang sử dụng phác đồ phối hợp nhiều loại thuốc có khả năng gây độc cho thận như: thuốc giảm đau chống viêm không steroid, kháng sinh, thuốc kháng nấm, lợi tiểu, thuốc hạ axit uric máu (allopurinol), thuốc ức chế men chuyển hoặc chẹn thụ thể.
Một số loại thuốc gây tổn thương thận cấp phổ biển:
1: Kháng sinh nhóm minoglycoside (gentamicin, amikacin, tobramycin, …): Thuốc gây độc trực tiếp lên ống lượn gần dẫn đến hoại tử ống thận cấp tính. Nguy cơ tăng lên khi điều trị kéo dài trên 5–7 ngày, nồng độ thuốc trong huyết thanh cao. Thuốc có thể gây suy thận cấp mà không có thiểu niệu (đái ít) và thường tăng creatinin huyết tương sau vài ngày dùng thuốc.
Phòng ngừa: chỉ định sử dụng ngắn ngày, theo dõi nồng độ thuốc huyết thanh, ùng 1 lần/ngày hơn là chia liều. Trường hợp có suy thận mà phải dùng thuốc, cần điều chỉnh liều theo mức lọc cầu thận.
2: Vancomycin: Gây tổn thương trực tiếp ống lượn gần, tăng gốc oxy hóa, viêm kẽ thận, đôi khi tổn thương cầu thận. Nguy cơ cao hơn khi dùng liều cao, kéo dài, hoặc kết hợp với aminoglycosid. Để phòng ngừa cần duy trì nồng độ vancomycin trong mục tiêu điều trị.
3: Thuốc chống viêm không steroid gây giảm tổng hợp prostaglandin dẫn đến co mạch tiểu động mạch đến ở cầu thận, viêm ống‑kẽ thận do phản ứng quá mẫn, thậm chí gây độc tế bào, rối loạn chức năng ống thận. Tình trạng thường gặp ở người bệnh có mất nước, cao tuổi, có bệnh thận nền, suy tim, xơ gan hoặc kết hợp với các thuốc giãn mạch đi của cầu thận và/hoặc thuốc lợi tiểu.
4: Thuốc ức chế men chuyển và thuốc ức chế thụ thể angiotensin gây giãn tiểu động mạch đi, làm giảm áp lực lọc cầu thận. Nguy cơ cao hơn ở người bị hẹp động mạch thận hai bên, hạ huyết áp nghiêm trọng, thiếu dịch hoặc kết hợp lợi tiểu và/hoặc thuốc gây co mạch đến của cầu thận. Đề phòng ngừa, cần dùng liều thấp và tăng dần theo đáp ứng và dung nạp thuốc.
5: Allopurinol chủ yếu dùng để giảm axit uric trong máu và điều trị bệnh gút. Thuốc có thể gây tổn thương thận cấp do tổn thương ống thận, phản ứng quá mẫn với thuốc. Nguy cơ tăng lên nếu người bệnh đã có suy thận từ trước và cần điều chỉnh liều thuốc theo chức năng thận.
Đề phòng ngừa, cần đảm bảo đủ dịch, uống liều thấp tăng dần theo đáp ứng và dung nạp, giảm liều theo mức lọc cầu thận. Xét nghiệm sàng lọc người mang gen HLA‑B58:01 trước khi dùng allopurinol kéo dài có thể giúp giảm nguy cơ phản ứng quá mẫn nặng.
6: Thuốc cản quang tĩnh mạch gây ra bệnh thận do thuốc cản quang. Cơ chế thuốc gây co mạch thận, độc tính trực tiếp lên ống thận gây hoại tử ống thận cấp. Nguy cơ cao ở người mắc đái tháo đường, suy thận mạn, mất nước, dùng đồng thời thuốc khác (chống viêm không steroid, thuốc lợi tiểu, ức chế men chuyển, chẹn thụ thể).
Bác sĩ thường bù dịch đầy đủ trước và sau chụp phim có thuốc, tránh sử dụng thuốc cản quang không cần thiết hoặc hạn chế liều thuốc cản quang tối thiểu. Tránh dùng chống viêm không steroid trong 24–48 giờ trước/sau tiêm thuốc, ngưng hoặc điều chỉnh liều thuốc lợi tiểu,
7: Thuốc kháng nấm Amphotericin B gây co mạch thận và độc tính lên ống thận. Tuy nhiên thuốc dạng liposome (liposomal amphotericin B) gây độc thận ít hơn dạng deoxycholate. Đề phòng ngừa: Sử dụng dạng liposome nếu có điều kiện, bù dịch đủ trước truyền, điều chỉnh liều nếu có dấu hiệu suy thận.
8: Thuốc ức chế calcineurin (Cyclosporine, Tacrolimus) gây co mạch thận, tổn thương ống thận. Thuốc có thể gây suy thận mạn tính. Cần theo dõi nồng độ thuốc trong máu, giữ nồng độ trong mục tiêu, tránh liều cao kéo dài. Kết hợp đảm bảo đủ dịch, tránh kết hợp các thuốc khác có nguy cơ gây độc.
9: Thuốc lợi tiểu quai (nguy cơ tổn thương thận gián tiếp) nếu sử dụng quá liều gây lợi tiểu quá mức, giảm thể tích tuần hoàn.
10: Propofol (hiếm gặp nhưng quan trọng): Propofol là một thuốc gây mê tĩnh mạch tác dụng nhanh có thể gây suy thận cấp thông qua hội chứng truyền Propofol, liên quan đến tiêu cơ vân, nhiễm toan chuyển hóa, tổn thương cơ tim do truyền liều cao và kéo dài.
Một số biện pháp phòng ngừa chung:
– Đánh giá chức năng thận trước khi dùng các thuốc đặc biệt là các thuốc có nguy cơ gây tổn thương thận.
– Đánh giá các thuốc điều trị hàng ngày, tránh kết hợp nhiều thuốc cùng có nguy cơ gây độc cho thận, ưu tiên thuốc ít độc hơn nếu có lựa chọn.
– Đảm bảo đủ dịch (uống, truyền tĩnh mạch nếu cần), duy trì áp lực tưới máu đến thận đầy đủ.
– Theo dõi chức năng thận, gồm nước tiểu, cân nặng (hàng ngày), creatinine, mức lọc cầu thận và điện giải đồ huyết thanh (có thể 2-3 ngày/lần hoặc khoảng cách tùy từng trường hợp bệnh).
“Luôn nghĩ đến tổn thương thận cấp do thuốc khi thấy creatinine huyết thanh tăng trong vòng 48-72 giờ sau khi bắt đầu dùng thuốc mới”, bác sĩ khuyên.
Chiều tối 10/4, Lê Thị Quỳnh Chi, 17 tuổi, trú xã Nghi Lộc, cùng nhóm bạn đi dạo tại bãi biển Cửa Lò, thuộc phường Cửa Lò, Nghệ An. Thời điểm này, một nam sinh 14 tuổi xuống tắm biển, không may bị sóng cuốn ra xa, chới với giữa dòng nước.
Phát hiện sự việc, Chi bơi ra ứng cứu, tiếp cận nạn nhân sau vài phút vật lộn với sóng và đẩy dần vào phía gần bờ. Tuy nhiên nữ sinh sau đó kiệt sức, bị sóng cuốn ra xa rồi chìm dần.
Lực lượng cứu hộ đã tiếp cận, đưa cả hai vào bờ. Nam sinh được sơ cứu, chuyển đến bệnh viện và qua cơn nguy kịch, còn Quỳnh Chi không qua khỏi.
Lãnh đạo Trung tâm Cung ứng dịch vụ công phường Cửa Lò cho biết thời điểm xảy ra sự việc, khu vực biển có sóng lớn, dòng chảy mạnh. Quỳnh Chi là học sinh một trường THPT trên địa bàn Nghi Lộc.
Cùng ngày, tại biển Cửa Lò xảy ra thêm một vụ đuối nước. Khoảng 16h20, em Võ Hoàng Thành, học sinh lớp 10 Trường THPT Nghi Lộc 3, phát hiện ba người chới với trong vùng nước xoáy đã mượn phao lao ra cứu, đưa được hai người vào bờ, song một nạn nhân không qua khỏi.
Những ngày qua, Nghệ An bước vào đợt nắng nóng đầu mùa, lượng người đổ ra biển tăng cao, đặc biệt vào buổi chiều. Chính quyền khuyến cáo người dân hạn chế tắm biển khi sóng lớn, thời tiết thay đổi đột ngột để tránh nguy cơ đuối nước.
Biển Cửa Lò cách trung tâm TP Vinh (cũ) hơn 10 km, cách Hà Nội hơn 300 km, là điểm du lịch nổi tiếng miền Trung, mỗi mùa hè đón hàng triệu lượt du khách trong và ngoài nước.
Tôi 27 tuổi, bạn gái 30 tuổi, quen nhau qua mạng gần một năm, đến với nhau khi tôi rời thành phố về quê sinh sống và làm việc. Mối quan hệ ban đầu khá nhẹ nhàng, cả hai nói chuyện hợp, quan tâm nhau và dần xác định nghiêm túc. Hiện tại, tôi có căn nhà do chính mình mua được. Khi nghĩ đến chuyện tương lai, tôi từng nói với cô ấy rằng nếu cưới nhau, chúng tôi có thể cùng đứng tên căn nhà đó. Với tôi, đó là một sự cam kết rõ ràng. Tôi cũng có thể tự nấu ăn, rửa chén, lo những việc cơ bản trong gia đình.
Cô ấy siêng năng, tháo vát. Tôi từng nghĩ nếu về chung một nhà thì cuộc sống sẽ ổn. Tuy nhiên, khi tôi bắt đầu nhắc đến chuyện kết hôn, cô ấy lại tỏ ra chưa sẵn sàng. Có lần, cô ấy nói mỗi khi nghĩ đến cảnh lấy chồng sinh con, rồi gánh vác gia đình, thấy rất mệt. Tôi không rõ đó là nỗi sợ, áp lực hay đơn giản là cô ấy chưa thực sự muốn tiến xa hơn.
Gần đây, chúng tôi bắt đầu cãi nhau nhiều hơn. Mọi chuyện trở nên căng thẳng từ dịp tết vừa rồi, khi tôi thả tim bài đăng của một bạn nữ trên mạng. Tôi giải thích rằng hôm đó là ngày đầu năm mới, đã thả tim khá nhiều bài đăng như một cách chúc năm mới, không có gì đặc biệt. Bạn gái không tin. Cô ấy cầm điện thoại tôi, đọc hết tin nhắn, rồi phát hiện tôi nhắn tin với đồng nghiệp cũ ở Sài Gòn. Tôi bảo chúng tôi chẳng có gì mờ ám, chỉ là bạn bè lâu lâu hỏi thăm nhau về cuộc sống. Cô ấy vẫn không chấp nhận, thậm chí có lúc lấy dây thắt lưng đập xuống bàn, liên tục hỏi tôi có gì với người ta không.
Chưa dừng lại ở đó, cô ấy còn dùng công cụ để kiểm tra điện thoại, xem tôi thường xuyên nhắn tin với ai. Những lúc cãi nhau, cô ấy lên mạng xã hội đăng trạng thái như đang độc thân, rồi nói với tôi rằng tết có người này người kia nhắn tin, lì xì. Dù cô ấy nói là đùa, tôi vẫn cảm thấy mình không được tôn trọng trong mối quan hệ này. Tôi mệt mỏi. Một mặt, tôi vẫn còn tình cảm và từng nghĩ nghiêm túc về tương lai với cô ấy. Mặt khác, những hành động gần đây của bạn gái khiến tôi hoài nghi về sự tin tưởng và cách chúng tôi đối xử với nhau. Tôi không biết nên tiếp tục cố gắng hay dừng lại trước khi mọi thứ đi xa hơn. Mong nhận được chia sẻ từ quý độc giả.
Bộ Quốc phòng chiều 2/4 tuyên dương gương mặt trẻ tiêu biểu, gương mặt triển vọng toàn quân năm 2025 - những cá nhân có thành tích nổi bật trong huấn luyện sẵn sàng chiến đấu, giảng dạy; nghiên cứu khoa học; lao động sản xuất; bảo vệ an ninh biên giới, phòng chống tội phạm. Danh hiệu được tổ chức bình chọn và tuyên dương hàng năm nhằm tạo động lực cho lớp trẻ toàn quân cống hiến.
Trong số 90 hồ sơ gửi về, Hội đồng xét chọn 10 gương mặt trẻ tiêu biểu và 80 gương mặt triển vọng. 3 quân nhân trong số này tiếp tục được gửi thành tích sang Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh để bình chọn gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu năm 2025. Kết quả đại úy Đoàn Văn Chí, Cục Bảo vệ An ninh quân đội và kỹ sư Nguyễn Chí Đông thuộc Tập đoàn Viettel trở thành gương mặt trẻ Việt Nam tiêu biểu; thiếu tá Nguyễn Văn Thành, Đồn biên phòng Trà Cổ là gương mặt trẻ triển vọng năm 2025.
Là một trong hai nữ quân nhân tiêu biểu toàn quân, đại úy quân nhân chuyên nghiệp Nguyễn Thị Thùy Dung, chiến đấu viên Lữ đoàn 113 Binh chủng Đặc công, chia sẻ từ bé đã được bố định hướng cho học ngành dân sự vì thấu hiểu những vất vả đời binh nghiệp. Song cuối cùng cô lại viết đơn tình nguyện nhập ngũ, trở thành số hiếm nữ chiến đấu viên chống khủng bố của lực lượng đặc biệt tinh nhuệ.
Như các đồng đội nam, Thùy Dung những ngày đầu cũng tập đánh côn, công phá - các bài huấn luyện cần tập trung cao độ, chệch một nhịp kiểm soát cũng gây nguy hiểm cho thân mình và đồng đội. Bài tập chuyên ngành có lúc phải đối diện nỗi đau thấu xương cũng như đấu tranh trong bản năng tự vệ của con người. Nữ quân nhân tự rèn cho mình thói quen lì lợm trước cơn đau, tập cách điều tiết hơi thở và sự tập trung cao độ để lấn át nỗi sợ hãi.
Cuối năm thứ hai, Thùy Dung được tuyển chọn về đơn vị làm nhiệm vụ chiến đấu viên chống khủng bố. Sử dụng thành thạo các vũ khí đặc chủng, cô cùng 7 nữ chiến đấu viên Lữ đoàn 113 được chọn huấn luyện đổ treo, từ máy bay trực thăng và tụt dây chiến thuật từ tòa nhà cao tầng... Năm 2021, Thùy Dung tham gia Army games và cùng đồng đội đạt vị trí thứ 4 toàn đoàn. Bốn năm sau, cô góp mặt trong nhiệm vụ A80 trong hàng ngũ khối Nữ sĩ quan quân y.
"Đừng đợi cơ hội đến mà hãy tự tạo ra bằng niềm đam mê, tính kỷ luật và sự dũng cảm", nữ chiến đấu viên nhắn nhủ.
Kỹ sư Nguyễn Chí Đông, Phó phòng Giải pháp Quản trị dữ liệu, Trung tâm Công nghệ thông tin thuộc Tập đoàn Viettel, tròn 30 tuổi là gương mặt nổi bật trong lĩnh vực sáng tạo, chủ trì nhiều sáng kiến làm lợi cho tập đoàn hơn 242 tỷ đồng.
Cuối năm 2022, anh Đông được giao chủ trì nhóm dự án xây dựng hệ thống xử lý dữ liệu nhằm thay thế các sản phẩm mua của đối tác nước ngoài. Nhiệm vụ đến trong thời điểm tập đoàn có 130 triệu thuê bao di động trong nước và thị trường đầu tư nước ngoài, trung bình 80 tỷ bản ghi mỗi ngày. Tốc độ phát triển thuê bao ngày càng tăng đặt ra bài toán quản trị và khai thác hiệu quả kho dữ liệu ngày càng lớn do chính người Viettel làm chủ.
Thách thức với cả nhóm là xử lý kho dữ liệu khổng lồ trên 200 máy chủ và những lần thử nghiệm chưa nhìn thấy đích đến. Những kỹ sư Viettel cũng cho ra được phiên bản đầu tiên sau bốn tháng mày mò. Song anh Đông và cộng sự vẫn tiếp tục nghiên cứu với mục tiêu cao hơn là đóng gói sản phẩm hoàn chỉnh và kinh doanh ra bên ngoài.
Cuối cùng họ cũng hoàn thiện dự án với nền tảng dữ liệu lớn Viettel (VLP), làm chủ toàn bộ chuỗi công nghệ lõi từ tích hợp, lưu trữ, xử lý, phân tích dữ liệu lớn đến sẵn sàng dữ liệu đầu vào cho các ứng dụng AI. VLP tích hợp 9 ứng dụng quản trị, 41 công cụ xử lý dữ liệu hiệu năng cao. Công cụ dùng phục vụ điều hành tại Viettel giúp tập đoàn này tiết kiệm 242 tỷ đồng chi phí mua sản phẩm ngoại; triển khai với nhiều khách hàng lớn tạo doanh thu 260 tỷ đồng.
Nam kỹ sư 30 tuổi còn chủ trì nhiều sản phẩm khác mang lại giá trị kinh tế lớn cho tập đoàn, tăng mức độ tương tác của khách hàng 5-7%, gia tăng tỷ lệ mua hàng 20-30%.
Dự lễ vinh danh, Bộ trưởng Quốc phòng Phan Văn Giang nhắc lại năm 2025, thanh niên Quân đội đã cùng các lực lượng khác thỏa sức thỏa chí vững bước trong những ngày kỷ niệm trọng đại của đất nước, từ A50 đến A80, trên bộ đến trên biển và cả trên trời. Năm 2025 ghi dấu lần đầu tiên các quân nhân Việt Nam sải bước trên quảng trường Đỏ của nước Nga trong lễ duyệt binh kỷ niệm 80 năm chiến thắng phát xít Đức. Những hoạt động luôn được nhân dân yêu mến, làm tăng niềm tin của người dân vào Quân đội và sự lãnh đạo của Đảng.
Ông ấn tượng trong lễ vinh danh hôm nay có nhiều quân nhân 5 năm, thậm chí 7 năm liên tục là Chiến sĩ thi đua - kết quả của nỗ lực phấn đấu, cống hiến không ngừng nghỉ. Nhiều nữ quân nhân chân yếu tay mềm đã vượt lên chính mình để làm tốt nhiệm vụ huấn luyện sẵn sàng chiến đấu. Thành tích cá nhân là kết quả của nhiều nhân tố hợp thành, ông mong các gương mặt tiêu biểu không bao giờ tự mãn với thành công của riêng mình mà sẽ là hạt nhân đoàn kết, sẻ chia kinh nghiệm, truyền cảm hứng và giúp đỡ đồng đội cùng tiến bộ.
Đại tướng Phan Văn Giang yêu cầu các cấp chỉ đạo tuổi trẻ toàn quân thực hiện tốt phương châm hành động với 16 chữ Khát vọng cống hiến - Tiên phong sáng tạo - Dũng cảm dấn thân - Nhân rộng điển hình. "Vinh danh hôm nay mới là khởi đầu, động lực mới trong hành trình dài phía trước, danh hiệu là cao quý nhưng trách nhiệm từ nay sẽ nặng nề hơn", đại tướng nói, tin tưởng các cá nhân tiêu biểu sẽ tiếp tục cống hiến bằng sản phẩm hữu ích, thành tích đóng góp cho Quân đội và đất nước.
10 gương mặt trẻ tiêu biểu toàn quân năm 2025:
Đại úy Đoàn Văn Chí, Đoàn trưởng, Đoàn An ninh 1, Cục Bảo vệ an ninh Quân đội, Tổng cục Chính trị
Thượng úy Nguyễn Đức Tú, Trợ lý Công tác quần chúng, Phòng Chính trị, Sư đoàn 324, Quân khu 4
Đại úy QNCN Nguyễn Thị Thùy Dung, Chiến đấu viên, Đại đội 8, Tiểu đoàn 36, Lữ đoàn 113, Binh chủng Đặc công
Đại úy Lê Văn Thu, Lữ đoàn 189, Quân chủng Hải quân
Thượng sĩ Đồng Thế Long, Học viên, Lớp DH54A, Hệ 4, Học viện Quân y;
Đại úy Nguyễn Văn Luận, Trạm trưởng Trạm Trinh sát gây nhiễu Sóng cực ngắn, Tiểu đoàn 97, Bộ Tham mưu, Quân khu 7
Nguyễn Chí Đông, Phó trưởng Phòng Giải pháp Quản trị dữ liệu, Trung tâm Công nghệ thông tin, Tập đoàn Viettel
Đinh Văn Huy, Thợ khai thác, Đội 7, Đoàn Kinh tế - Quốc phòng 710, Binh đoàn 15
Thiếu úy QNCN Nguyễn Thị Diệu Ly, Vận động viên Karate, Trung tâm TDTT Quân đội, Cục Quân huấn - Nhà trường, Bộ Tổng Tham mưu
