Ngành công nghệ sa thải gần 80.000 người trong quý 1

Hãng thông tấn Tasnim ngày 20.4 đưa tin lực lượng Iran đã phóng UAV tấn công về phía một số tàu quân sự Mỹ nhằm đáp trả việc Washington bắt tàu hàng của Tehran.

Chưa rõ quy mô đòn đáp trả của Iran cũng như thiệt hại của phía Mỹ. Washington chưa bình luận về thông tin trên.

Trước đó, quân đội Mỹ thông báo tàu khu trục USS Spruance, đang tham gia chiến dịch phong tỏa cảng biển Iran tại biển Ả Rập, đã bắn và bắt giữ tàu hàng Touska treo cờ Iran tại biển Oman. Phía Mỹ cáo buộc tàu chở hàng đã không tuân thủ cảnh báo của Mỹ trong hơn 6 giờ, do đó, tàu Spruance đã bắn nhiều phát pháo MK-45 về phía buồng động cơ của tàu Iran. Lực lượng Thủy quân lục chiến Mỹ sau đó lên tàu và kiểm soát.

Iran cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn và tuyên bố sẽ sớm đáp trả. Vụ việc làm leo thang căng thẳng giữa hai nước ngay trước vòng đàm phán kế tiếp tại Pakistan.

Bên cạnh đó, giá dầu cũng tăng vọt trong ngày 20.4 sau diễn biến nói trên, cộng với quyết định tái đóng cửa eo biển Hormuz vào hôm cuối tuần của Iran.

Theo tờ The Guardian, giá dầu thô Brent được giao dịch ở mức 95,64 USD/thùng vào sáng 20.4, tăng 5,8%. Dầu WTI tăng 6,4% lên 87,9 USD/thùng.

Iran tái đóng cửa eo biển Hormuz chưa đầy 24 giờ sau khi thông báo mở cửa. Nước này giải thích quyết định này là do Mỹ tiếp tục phong tỏa cảng biển Iran.

Phó tổng thống thứ nhất của Iran Mohammad Reza Aref viết trên mạng xã hội X rằng giá nhiên liệu toàn cầu chỉ có thể ổn định khi sức ép kinh tế và quân sự đối với việc xuất khẩu dầu mỏ của Iran chấm dứt.

"Không ai có thể hạn chế việc xuất khẩu dầu mỏ của Iran trong khi trông đợi vào sự tự do an ninh cho những bên khác. Lựa chọn là rõ ràng: hoặc là một thị trường dầu tự do cho tất cả mọi người, hoặc là nguy cơ tất cả mọi người phải trả giá đắt", ông Aref viết.

Hiện chưa rõ hai bên có tiến hành đợt đàm phán tiếp theo hay không. Theo đài Al-Jazeera, Pakistan đã chuẩn bị cho sự kiện và nhiều máy bay vận tải C-17 của Mỹ đã hạ cánh tại thủ đô Islamabad của Pakistan trong vòng 24 giờ qua. Tuy nhiên, chưa rõ quan điểm của Iran.

Tin Gốc: Thanh Niên

Khi các bên trung gian đang nỗ lực thúc đẩy vòng đàm phán thứ hai giữa Mỹ và Iran để chấm dứt xung đột, một vấn đề trọng tâm đang nổi lên như điểm mấu chốt gây tranh cãi là khối tài sản của Tehran bị đóng băng ở nước ngoài.

Hôm 10/4, trước khi vòng đàm phán ngừng bắn đầu tiên diễn ra tại Pakistan, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf đã viết trên X rằng những tài sản bị phong tỏa của nước này phải được giải phóng trước khi bất kỳ cuộc thương lượng nào diễn ra.

Đến ngày 11/4, tại cuộc đàm phán ngừng bắn ở thủ đô Islamabad, Pakistan, một số thông tin xuất hiện cho rằng Mỹ đã đồng ý giải tỏa ít nhất một phần tài sản của Iran ở nước ngoài. Tuy nhiên, chính phủ Mỹ đã nhanh chóng bác bỏ khẳng định những tài sản đó vẫn bị phong tỏa.

Khối tài sản 100 tỷ USD

Nền kinh tế Iran đã suy yếu nhiều năm qua do loạt lệnh trừng phạt từ Mỹ và các quốc gia khác. Những lệnh trừng phạt này bắt đầu từ năm 1979, đầu tiên là do vụ bắt con tin tại đại sứ quán Mỹ ở Tehran sau cuộc cách mạng Hồi giáo, sau đó gia tăng vì chương trình hạt nhân và tên lửa đạn đạo Iran.

Các lệnh trừng phạt này khiến Iran không thể tiếp cận nhiều tài sản của chính mình, như doanh thu bán dầu đang bị đóng băng tại các ngân hàng nước ngoài. Theo thông tin tổng hợp từ phía Iran và giới chuyên gia, ước tính tổng tài sản của nước này đang bị kẹt ở nước ngoài là hơn 100 tỷ USD.

Frederic Schneider, chuyên gia tại Hội đồng các Vấn đề Toàn cầu Trung Đông, cho hay khối tài sản này gấp khoảng 4 lần doanh thu từ dầu khí hàng năm của Iran.

"Đó là khoản tiền rất lớn, đặc biệt đối với một đất nước đã phải chịu các lệnh trừng phạt do Mỹ áp đặt trong nhiều thập kỷ", ông nói.

Tuy nhiên, Schneider lưu ý thêm rằng ngay cả khi đồng ý giải phóng những tài sản này, vẫn chưa rõ liệu Mỹ có đặt ra điều kiện về cách Iran sử dụng chúng hay không.

Jacob Lew, bộ trưởng tài chính dưới thời tổng thống Mỹ Barack Obama, từng phát biểu vào năm 2016 rằng Iran sẽ không thể tiếp cận toàn bộ tài sản bị phong tỏa ở nước ngoài ngay cả khi mọi lệnh trừng phạt được dỡ bỏ. Tại thời điểm đó, Iran vừa đạt được thỏa thuận lịch sử với Mỹ và các cường quốc khác, chấp nhận hạn chế chương trình hạt nhân của mình để đổi lấy việc nới lỏng trừng phạt.

Lew đã phát biểu trước quốc hội Mỹ rằng trên thực tế, Iran cùng lắm cũng chỉ có thể tiếp cận khoảng một nửa số tài sản bị phong tỏa, bởi phần còn lại đã bị ràng buộc vào các cam kết đầu tư từ trước hoặc để thanh toán các khoản vay.

Hiện tại, yêu cầu then chốt của Tehran trong các cuộc đàm phán ngừng bắn là Mỹ phải giải phóng ít nhất 6 tỷ USD tài sản bị phong tỏa, coi đây như một cách xây dựng lòng tin.

Tài sản bị đóng băng là gì?

Khi tiền bạc, của cải hoặc số dư chứng khoán của các cá nhân, doanh nghiệp hoặc ngân hàng trung ương một quốc gia bị nhà chức trách nước khác hoặc tổ chức quốc tế tạm giữ, đó chính là phong tỏa tài sản.

Khả năng bán tài sản của chủ sở hữu sẽ bị hạn chế do các lệnh trừng phạt, phán quyết từ tòa án hoặc những lý do pháp lý khác.

Tài sản có thể bị đóng băng bởi tòa án, một quốc gia khác, tổ chức quốc tế hoặc một định chế ngân hàng. Các quốc gia thường tuyên bố phong tỏa tài sản của quốc gia hay công ty khác dựa trên những cáo buộc về hoạt động tội phạm, rửa tiền hoặc vi phạm luật pháp quốc tế.

Nhưng những người chỉ trích biện pháp phong tỏa tài sản cho rằng cách làm này đang được sử dụng để nhắm vào những đối thủ của phương Tây thay vì với mục đích răn đe. Phần lớn các nước đang chịu lệnh trừng phạt và bị phong tỏa tài sản là các quốc gia bị phương Tây coi là "không thân thiện", như Iran, Nga, Triều Tiên, Libya hay Venezuela.

Vì sao Iran bị đóng băng tài sản?

Theo hồ sơ lưu trữ của chính phủ Mỹ, đợt phong tỏa tài sản đầu tiên diễn ra vào tháng 11/1979, khi tổng thống Jimmy Carter lúc bấy giờ tuyên bố Iran "đã tạo ra mối đe dọa bất thường và đặc biệt đối với an ninh quốc gia, chính sách đối ngoại cũng như nền kinh tế Mỹ".

Vào thời điểm đó, các sinh viên Iran đang bắt 66 công dân Mỹ làm con tin tại đại sứ quán Mỹ ở Tehran.

Ông William Miller, bộ trưởng tài chính Mỹ khi ấy, cho biết tài sản dễ thanh khoản của Iran có giá trị chưa tới 6 tỷ USD, trong đó khoản lớn nhất là 1,3 tỷ USD trái phiếu kho bạc do Ngân hàng Dự trữ Liên bang New York nắm giữ. Năm 1981, Hiệp định Algiers do Algeria làm trung gian giữa Mỹ và Iran đã dẫn đến việc Mỹ giải tỏa một phần đáng kể các tài sản này để đổi lấy việc Iran trả tự do cho 52 con tin Mỹ vẫn bị giam tại Tehran.

Tuy nhiên, trong những năm sau đó, quan hệ giữa Mỹ và Iran tiếp tục xấu đi do Washington lo ngại về chương trình hạt nhân của Tehran.

Iran luôn khẳng định chương trình làm giàu uranium của mình chỉ phục vụ mục đích năng lượng dân sự, mặc dù họ đã làm giàu uranium vượt xa ngưỡng cần thiết cho mục tiêu đó.

Israel và Mỹ đã liên tục cáo buộc Iran làm giàu uranium để phát triển vũ khí hạt nhân. Mỹ cùng các đồng minh, đặc biệt là châu Âu, đã áp đặt nhiều đợt trừng phạt lên quốc gia này.

Năm 2015, dưới thời tổng thống Obama, Mỹ đã dẫn dắt các cuộc đàm phán để Iran đạt được thỏa thuận với các cường quốc thế giới mang tên Kế hoạch Hành động Chung Toàn diện (JCPOA). Theo thỏa thuận, Tehran đồng ý thu hẹp chương trình hạt nhân và nhờ đó được tiếp cận lại phần lớn tài sản ở nước ngoài của mình.

Tuy nhiên, vào năm 2018, trong nhiệm kỳ đầu tiên, Tổng thống Donald Trump đã đơn phương rút Mỹ khỏi JCPOA, gọi đây là một thỏa thuận "phiến diện" và tái áp đặt các lệnh trừng phạt lên Iran, một lần nữa phong tỏa số tài sản ở nước ngoài của Tehran.

Năm 2023, Mỹ và Iran thống nhất một thỏa thuận trao đổi tù nhân, theo đó Iran trả tự do cho 5 công dân Mỹ gốc Iran để đổi lấy việc Mỹ thả một số người Iran, đồng thời cho phép Tehran tiếp cận hàng tỷ USD tiền bị phong tỏa. Khoản tiền này là 6 tỷ USD doanh thu từ dầu mỏ bị phong tỏa tại Hàn Quốc.

Theo kế hoạch trên, số tiền được chuyển đến Qatar để giám sát. Tuy nhiên, một năm sau, tổng thống Mỹ Joe Biden đã áp đặt các lệnh trừng phạt mới nhằm đáp trả cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái (UAV) của Iran vào Israel, khiến họ một lần nữa mất quyền tiếp cận số tiền đang được đóng băng tại Doha.

Ngoài Mỹ, Liên minh châu Âu (EU) cũng phong tỏa một phần tài sản của ngân hàng trung ương Iran với lý do nước này bị cáo buộc vi phạm nhân quyền, không tuân thủ các quy định về hạt nhân...

Tài sản bị đóng băng của Iran hiện do nhiều quốc gia nắm giữ. Số tiền chính xác tại mỗi quốc gia chưa rõ ràng, nhưng truyền thông Iran trước đây đưa tin Nhật Bản, một khách hàng dầu mỏ quan trọng, đang nắm giữ khoảng 1,5 tỷ USD, Iraq giữ khoảng 6 tỷ USD, Ấn Độ giữ 7 tỷ USD.

Mỹ cũng nắm giữ khoảng 2 tỷ USD tài sản bị phong tỏa của Iran, trong khi các quốc gia EU như Luxembourg giữ khoảng 1,6 tỷ USD. Qatar hiện giữ khoảng 6 tỷ USD, số tiền đã được chuyển từ Hàn Quốc để thanh toán cho Iran, nhưng sau đó bị Mỹ chặn lại.

Hy vọng cho nền kinh tế Iran

Nền kinh tế Iran đang lâm vào khủng hoảng khi các lệnh trừng phạt kéo dài nhiều thập kỷ đã hạn chế xuất khẩu dầu mỏ, đồng thời làm tê liệt khả năng thu hút đầu tư và hiện đại hóa công nghiệp cũng như công nghệ của nước này.

Lạm phát tăng cao và đồng nội tệ mất giá đã dẫn đến các cuộc biểu tình quy mô lớn hồi đầu năm nay. Cuộc xung đột với Mỹ - Israel bùng phát từ ngày 28/2 đã khiến cơ sở hạ tầng của Iran bị tàn phá nặng nề.

Fatemeh Mohajerani, người phát ngôn chính phủ Iran, ngày 14/4 cho biết thiệt hại mà nước này hứng chịu trong 6 tuần chiến sự là khoảng 270 tỷ USD, yêu cầu Mỹ, Israel và các nước vùng Vịnh bồi thường.

Trong bối cảnh này, tài sản bị đóng băng nếu được giải phóng sẽ là nguồn tiền mà Iran có thể sử dụng ngay lập tức. 100 tỷ USD tương đương gần 1/4 GDP của Iran.

Roxane Farmanfarmaian, giảng viên chính trị quốc tế chuyên về Iran tại Đại học Cambridge, Anh, cho rằng việc tài sản được phá băng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Iran.

"Điều này đồng nghĩa với việc Iran có thể đưa các khoản tiền thu được bằng ngoại tệ mạnh từ việc bán dầu mỏ trở lại nền kinh tế trong nước. Nó cũng giúp họ kiểm soát biến động tỷ giá, từ đó hạn chế những tổn thương trước tình trạng trồi sụt của đồng nội tệ", Farmanfarmaian giải thích.

Bà lưu ý rằng những cơ sở công nghiệp chủ chốt, trong đó có các mỏ dầu, hay hệ thống nước, mạng lưới điện đang xuống cấp của Iran sẽ được nâng cấp nếu họ có quyền tiếp cận với tài sản bị đóng băng của mình. Với nguồn tiền đó, Iran có thể chi trả cho các công ty nước ngoài và cấp vốn cho những ngành công nghiệp trong nước để bắt đầu cải thiện tình hình kinh tế.

"Rõ ràng, Iran cũng sẽ phải tái thiết sau xung đột và các tài sản được giải phóng sẽ ngay lập tức giúp quá trình đó diễn ra nhanh chóng và hiệu quả hơn", Farmanfarmaian nói thêm. "Ngoài ra, việc tiếp cận các khoản tiền bị phong tỏa còn tạo đà tăng trưởng kinh tế, cải thiện mối quan hệ giữa chính phủ với người dân".

Quyết định của Mỹ về việc có giải tỏa tài sản của Iran hay không cũng sẽ là một thông điệp ngoại giao quan trọng, Chris Featherstone, chuyên gia chính trị tại Đại học York, bình luận.

"Về mặt quốc tế, việc giải tỏa các tài sản có thể là tín hiệu cho thấy Mỹ đang giảm bớt áp lực lên nền kinh tế Iran", Featherstone cho biết, song lưu ý rằng với cách tiếp cận khó đoán của chính quyền Trump, ít ai có thể dự đoán được ông sẽ làm gì sau đó.

Tin Gốc: Vnexpress

"Chúng tôi nhắc lại khuyến cáo người dân thận trọng khi trở lại các khu dân cư và thị trấn ở miền nam, giữa lúc Israel vi phạm thỏa thuận ngừng bắn khi tiếp tục thực hiện những cuộc tấn công và pháo kích một số ngôi làng", quân đội Lebanon thông báo hôm nay.

Quân đội Lebanon cũng kêu gọi người dân tuân thủ chỉ thị của các đơn vị đang triển khai để đảm bảo an toàn, đặc biệt vào ban đêm, đồng thời tránh tiếp cận những khu vực nguy hiểm.

Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) chưa bình luận về thông tin.

Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Israel và Lebanon sẽ bắt đầu lệnh ngừng bắn kéo dài 10 ngày từ chiều 16/4 (sáng nay giờ Hà Nội). Ông cho biết đã mời Tổng thống Lebanon Joseph Aoun và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đến Nhà Trắng để đàm phán hòa bình.

Lãnh đạo Mỹ sau đó bày tỏ hy vọng nhóm vũ trang Hezbollah tại Lebanon "sẽ hành xử tốt và đúng mực" trong giai đoạn này. "Nếu họ làm vậy, đó sẽ là khoảnh khắc tuyệt vời. Không còn người thiệt mạng nữa, hòa bình cuối cùng cũng đến", ông nói.

Hassan Fadlallah, nghị sĩ cấp cao của Hezbollah, cho rằng nhóm vũ trang này tuân thủ lệnh ngừng bắn hay không sẽ phụ thuộc vào việc Israel có cam kết chấm dứt mọi hình thức thù địch hay không.

Trong khi đó, một quan chức an ninh Israel cho biết quân đội nước này "không có kế hoạch rút quân khỏi miền nam Lebanon" trong mọi thỏa thuận ngừng bắn.

Israel bắt đầu tấn công Lebanon ngày 2/3 để đáp trả các vụ tập kích từ Hezbollah, đồng minh thân cận của Iran. Hoạt động này diễn ra vài ngày sau khi Israel và Mỹ mở chiến dịch không kích hiệp đồng quy mô lớn nhằm vào Iran. Chiến sự tại Lebanon đã khiến hơn 2.000 người thiệt mạng và 1,2 triệu người phải rời bỏ nhà cửa.

Sau khi Mỹ và Iran ngừng bắn, Israel tăng cường chiến dịch tấn công nhằm vào Lebanon. Iran tuyên bố Lebanon là "một phần không thể tách rời" của bất cứ thỏa thuận hòa bình dài hạn nào, Israel phản đối điều này.

Tin Gốc: Vnexpress