Trên thế giới, xu hướng tiếp cận người khuyết tật thay đổi rõ rệt: từ trợ giúp sang trao quyền, từ chăm sóc sang tạo cơ hội.
Một thay đổi quan trọng nhất trên thế giới là cách nhìn nhận về người khuyết tật. Theo Công ước Liên hợp quốc về quyền của người khuyết tật (CRPD), họ không còn là “đối tượng thụ hưởng”, mà là chủ thể có quyền, với quyền tiếp cận bình đẳng trong mọi lĩnh vực.
Ở Thụy Điển, nguyên tắc rất rõ ràng: xã hội phải thích ứng với con người. Điều này thể hiện qua việc mọi dịch vụ công – từ giao thông, giáo dục đến y tế – đều phải đảm bảo khả năng tiếp cận. Tại Canada hay Úc, các cơ quan và doanh nghiệp còn phải có kế hoạch cụ thể để loại bỏ rào cản, nếu không sẽ bị xử lý.
Việt Nam đã có luật và cam kết quốc tế, nhưng thách thức nằm ở khâu thực thi. Bài học từ các nước là không chỉ ban hành chính sách, mà cần cơ chế giám sát độc lập, chế tài rõ ràng và đặc biệt là sự tham gia của chính người khuyết tật trong quá trình xây dựng chính sách. Khi đó, “quyền” mới thực sự đi vào đời sống.
Tại Tokyo (Nhật Bản), việc di chuyển bằng tàu điện ngầm là trải nghiệm gần như không rào cản. Thang máy, lối dốc, biển báo chữ nổi hay thông báo bằng âm thanh không chỉ dành cho người khuyết tật, mà còn hữu ích với người cao tuổi, phụ nữ mang thai hay khách du lịch.
Theo số liệu của Bộ Đất đai, Hạ tầng, Giao thông và Du lịch Nhật Bản, hơn 90% các ga tàu lớn đã được cải tạo theo hướng tiếp cận toàn diện.
Singapore cũng áp dụng chương trình “Barrier-Free Accessibility” (Tiếp cận không rào cản) từ nhiều thập kỷ qua trong xây dựng nhà ở và không gian công cộng, trong khi các nước Bắc Âu đưa tiêu chí này ngay từ khâu cấp phép.
Điểm chung của các quốc gia này là không coi tiếp cận là chi phí bổ sung, mà là đầu tư dài hạn. Với Việt Nam, điều cần thay đổi là tư duy: không phải “làm thêm cho người khuyết tật”, mà là thiết kế cho tất cả ngay từ đầu. Nếu không, những “lối dốc tượng trưng” hay “công trình có mà không dùng được” sẽ còn tồn tại.
Ở Phần Lan, hơn 95% học sinh khuyết tật học trong môi trường phổ thông, theo báo cáo năm 2018 của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD). Mỗi học sinh có một kế hoạch giáo dục cá nhân, được xây dựng với sự tham gia của giáo viên, chuyên gia tâm lý và gia đình.
Ở Canada hay Úc, trong lớp học còn có giáo viên hỗ trợ, nhân viên công tác xã hội và dịch vụ tâm lý học đường. Điều đó cho thấy giáo dục hòa nhập không đơn giản là “cho học chung”, mà là thiết kế lại hệ thống để phù hợp với sự khác biệt.
Việt Nam đã triển khai giáo dục hòa nhập, nhưng còn thiếu nhân lực và nguồn lực, phải đầu tư vào đội ngũ giáo viên, dịch vụ hỗ trợ tại trường và cơ chế phối hợp liên ngành. Nếu không, hòa nhập dễ trở thành hình thức hơn là thực chất.
Theo Tổ chức Y tế thế giới, người khuyết tật có nguy cơ gặp vấn đề tâm lý cao gấp 2-3 lần, nhưng lại ít được hỗ trợ kịp thời. Ở Ấn Độ, chương trình mhGAP đào tạo nhân viên y tế cộng đồng hỗ trợ tâm lý ban đầu.
Tại Chile và Brazil, dịch vụ được tích hợp vào y tế ban đầu, còn Zimbabwe triển khai mô hình “Ghế tình bạn” – tư vấn ngay tại cộng đồng với chi phí thấp.
Với Việt Nam, hướng đi khả thi là phát triển mô hình chăm sóc phân tầng, sàng lọc sớm tại trạm y tế, đào tạo nhân viên tuyến cơ sở, lồng ghép vào phục hồi chức năng và có cơ chế chuyển tuyến rõ ràng.
Ở Đức, doanh nghiệp có trên 20 lao động phải dành ít nhất 5% vị trí cho người khuyết tật, nếu không sẽ phải đóng góp vào quỹ hỗ trợ việc làm. Trong khi đó tại Anh và Hàn Quốc, các mô hình doanh nghiệp xã hội và việc làm hỗ trợ giúp người khuyết tật làm việc đúng với năng lực, có hỗ trợ tại nơi làm việc và duy trì công việc lâu dài.
Bài học cho Việt Nam là cần xây dựng hệ sinh thái việc làm, không chỉ dừng ở đào tạo nghề, kết nối với doanh nghiệp, hỗ trợ tại nơi làm việc và thay đổi định kiến. Khi có cơ hội công bằng, người khuyết tật có thể chứng minh năng lực của mình.
Trong kỷ nguyên số, công nghệ đang trở thành “cánh cửa mới”. Ở Hàn Quốc, người khuyết tật được hỗ trợ phần mềm đọc màn hình, ứng dụng giao tiếp. Tại Mỹ và châu Âu, các nền tảng số phải đảm bảo khả năng tiếp cận. Theo Liên minh Viễn thông quốc tế (ITU), công nghệ có thể giúp giảm đáng kể rào cản tiếp cận thông tin và dịch vụ.
Việt Nam đang chuyển đổi số mạnh mẽ, cần sớm xây dựng tiêu chuẩn tiếp cận số, hỗ trợ thiết bị và kỹ năng, khuyến khích doanh nghiệp phát triển giải pháp công nghệ cho người khuyết tật.
Kinh nghiệm quốc tế cho thấy hỗ trợ người khuyết tật không phải là câu chuyện của riêng một ngành, mà là tiếp cận hệ thống. Một xã hội bao trùm không phải là điều xa vời, mà bắt đầu từ những thay đổi rất cụ thể – trong cách nghĩ, cách làm và cách chúng ta tạo cơ hội cho nhau.
Theo thống kê ở trận này, Chelsea kiểm soát bóng hơn 60% và tung ra tổng cộng 20 pha dứt điểm nhưng chỉ có 1 cú sút trúng đích và... 0 bàn thắng.
Còn Man United đá phòng ngự phản công, chỉ có 4 pha dứt điểm suốt 90 phút nhưng họ lại có được bàn thắng do công của Matheus Cunha với cú sút lạnh lùng trong vòng cấm ở phút 43.
Cũng phải nói thêm là Chelsea khá đen đủi ở trận này, khi xà ngang đã 2 lần từ chối bàn thắng của họ sau các pha đánh đầu của Delap phút 56 và Fofana phút 67.
Các cổ động viên của Man United ăn mừng chiến thắng thứ hai tại Stamford Bridge kể từ năm 2002 một cách cuồng nhiệt. Trong khi những người hâm mộ đội chủ nhà thì thất vọng hô vang khẩu hiệu: "Chúng tôi muốn Chelsea trở lại".
Với chiến thắng này, Man United giữ vững vị trí thứ ba với 58 điểm, hơn 10 điểm so với đội xếp thứ sáu Chelsea. Khi mà Premier League chỉ còn 5 vòng nữa là khép lại thì khoảng cách 10 điểm là rất an toàn để Man United có thể trở lại Champions League.
Trong khi đó hy vọng giành một suất tham dự đấu trường danh giá nhất châu Âu Champions League của Chelsea đang gặp nguy hiểm khi họ phải chịu thất bại thứ tư liên tiếp tại Premier League. Điều đáng nói là họ không ghi được bàn nào trong các trận thua đó.
"Lẽ ra tôi nên quay về quê hương và xây dựng nhà máy của Tập đoàn OSMOS tại Việt Nam sớm hơn sau khi đã phát triển tại 38 quốc gia. Tôi muốn bù đắp bằng cách cam kết hỗ trợ cho giới trẻ Việt Nam thông qua các cơ sở đào tạo công lập lẫn tư nhân, cùng với Quỹ học bổng Hồ Đắc Cung".
Ông Bernard Hồ Đắc Tấn chia sẻ như vậy trong buổi gặp gỡ mới đây với sinh viên Trường ĐH Nguyễn Tất Thành đang học tập tại báo Tuổi Trẻ.
"Tôi mong trong thời gian tới sẽ có nhiều dịp tiếp xúc và tìm hiểu người trẻ Việt Nam, đồng hành cùng họ trong quá trình phát triển, trưởng thành, thậm chí đến lúc các bạn ra trường và đi làm. Tôi thành lập quỹ học bổng không phải với mục đích chỉ hỗ trợ ngắn hạn. Cơ chế của quỹ là có thể tồn tại mãi mãi, đồng hành cùng các bạn trẻ Việt Nam kể cả sau khi tôi qua đời", ông Bernard nói.
Đáp lại câu hỏi của một sinh viên về hành trình trở về, ông Bernard chia sẻ lý do lớn nhất vẫn là vì gia đình, vì người cha của mình - ông Hồ Đắc Cung. Tuy nhiên, bên cạnh đó là mong muốn trực tiếp quan sát sự thay đổi của đất nước, không chỉ ở khía cạnh vật chất mà còn ở đời sống tinh thần.
Theo ông, trong mắt người Pháp, người Việt Nam luôn siêng năng học tập, thông minh, lịch lãm và nghiêm túc làm việc ở nhiều lĩnh vực, từ nghệ thuật đến khoa học. Những nét văn hóa của Việt Nam cũng được đánh giá rất cao. Từ những năm 1920 đã có rất nhiều kỹ sư Việt Nam tốt nghiệp ở các trường lớn của Pháp, thậm chí có người Việt Nam là viện sĩ Viện hàn lâm Pháp.
"Vì vậy khi bước ra thế giới, các bạn trẻ Việt Nam đã có được những khởi đầu rất tích cực. Các bạn không cần thay đổi gì nhiều mà hãy là chính mình, giữ gìn những giá trị tốt đẹp về tâm hồn và tính cách mà mình đang có, đồng thời mở lòng với những cơ hội và sự khác biệt", ông nhắn nhủ với Võ Ngọc Bảo Thy (sinh viên năm 2 Trường ĐH Nguyễn Tất Thành) khi cô đặt câu hỏi làm thế nào để thế hệ trẻ Việt Nam có thể bước ra thế giới mà không làm mất đi bản sắc dân tộc.
Nguồn gốc gắn kết với Việt Nam, như ông Bernard lý giải, nằm ở "dòng máu" - khi cha là người Việt và mẹ là người Pháp - cùng với nền giáo dục gia đình. Mẹ ông, dù là người Pháp, xuất thân từ một gia đình khiêm tốn nên có nhiều giá trị tương đồng với người Việt, chính là người đã dạy ông hãy nỗ lực làm việc, tôn trọng người lớn tuổi, giữ gìn truyền thống thờ cúng tổ tiên và luôn trung thực.
Những điều đó được truyền lại và trở thành nền tảng trong cách ông tương tác với thế giới và việc giữ được những đặc điểm văn hóa Á Đông đã mang lại nhiều lợi thế trong công việc, nhất là khi làm việc với các đối tác châu Á như Trung Quốc, Nhật Bản hay Hàn Quốc.
"Theo cách nhìn phổ biến trên thế giới, mức độ tự chủ công nghệ có thể được đo bằng số lượng hồ sơ đăng ký sáng chế mỗi năm. Trung Quốc hiện dẫn đầu, thậm chí gấp đôi Mỹ. Các bạn hãy thử tìm hiểu xem số lượng hồ sơ của Việt Nam hiện nay là bao nhiêu, thay đổi theo từng năm như thế nào, từ đó đánh giá được mức độ chuyển đổi về công nghệ.
Số lượng bằng sáng chế cũng sẽ là yếu tố tiên quyết và là đòn bẩy để Việt Nam trở thành đất nước phát triển và tự chủ. Tôi hy vọng một ngày nào đó sẽ có "thung lũng Silicon" ở Việt Nam", ông nhắn nhủ.
Trả lời câu hỏi của một sinh viên về AI, ông Bernard Hồ Đắc Tấn cho rằng AI nên được xem như một công cụ hỗ trợ thay vì một giải pháp toàn diện. Người có năng lực tư duy và khả năng phản biện sẽ biết cách đánh giá, sàng lọc thông tin mà AI cung cấp, từ đó tận dụng hiệu quả những điểm đúng và loại bỏ sai sót.
Ngược lại, những người thiếu nền tảng kiến thức lại dễ rơi vào xu hướng tiếp nhận toàn bộ nội dung mà không kiểm chứng, dẫn đến nguy cơ sử dụng thông tin sai lệch.
"Ở góc độ cá nhân, tôi hầu như không sử dụng AI, ngoại trừ một số tình huống đơn giản như viết tin nhắn cho gia đình ở Cai Lậy. Tôi viết nội dung bằng tiếng Pháp, sử dụng Google Translate để dịch, sau đó dùng ChatGPT để kiểm tra lỗi chính tả và ngữ pháp trước khi gửi", ông nói.
Chủ tịch hội đồng quản trị Tập đoàn công nghệ OSMOS cũng cho hay tại OSMOS, AI cũng được ứng dụng nhưng luôn nằm trong sự kiểm soát chặt chẽ của đội ngũ chuyên môn. Công ty có bộ phận nghiên cứu gồm các nhà toán học và kỹ sư, chịu trách nhiệm phân tích dữ liệu và xây dựng mô hình tính toán.
AI được sử dụng như công cụ hỗ trợ kiểm tra, phát hiện sai sót hoặc đề xuất phương án tính toán mới. Tuy nhiên, không phải lúc nào AI cũng chính xác và mọi kết quả đều cần được con người kiểm chứng.
"Giống như một người thợ mộc sẽ không còn biết đục đẽo nếu quá phụ thuộc vào máy móc. Khi lạm dụng AI, kiến thức và kỹ năng của chúng ta có thể bị "tịch thu" một cách âm thầm", ông nhấn mạnh.
Các ngân hàng thương mại giữ nguyên giá USD ngày thứ 3 liên tiếp và gần như không thay đổi nhiều so với đầu tháng 4. Vietcombank mua vào 26.097 - 26.127 đồng; bán ra 26.357 đồng. ACB mua vào 26.110 - 26.140 đồng, bán 26.357 đồng. Vietinbank mua với giá 26.125 đồng, bán ra 26.357 đồng…
Các ngoại tệ khác tăng giảm nhẹ. Tại Vietcombank, EUR giảm 13 đồng, mua vào 30.213 - 30.518 đồng, bán ra 31.806 đồng; bảng Anh giảm 19 đồng, mua vào còn 34.680 - 35.031 đồng, bán ra 36.153 đồng; đô la Úc tăng nhẹ 2 đồng, mua vào 18.375 - 18.561 đồng, bán ra 19.155 đồng...
Giá đồng bạc xanh trên thị trường thế giới giảm nhẹ, chỉ số USD-Index mất 0,01 điểm, xuống 98,2 điểm. Đồng USD đã giảm xuống mức thấp nhất trong nhiều tuần khi tâm lý chấp nhận rủi ro của nhà đầu tư tăng mạnh sau khi Iran tuyên bố eo biển Hormuz đã được mở lại, qua đó làm dấy lên kỳ vọng xung đột tại Trung Đông đang dần hạ nhiệt. Tổng thống Donald Trump chia sẻ với Reuters rằng Mỹ sẽ làm việc với Iran để thu hồi lượng uranium đã được làm giàu và đưa về Mỹ. Sau thông báo này, giá dầu lao dốc, thị trường chứng khoán Phố Wall tăng mạnh, còn trái phiếu kho bạc Mỹ tăng giá, kéo lợi suất giảm xuống. Chỉ số USD Index đang trên đà ghi nhận tuần giảm thứ hai liên tiếp, mất khoảng 2,1%, mức giảm hai tuần mạnh nhất kể từ cuối tháng 1.
So với đồng yen Nhật, USD giảm 0,6%, xuống 158,22 yên. Đồng bạc xanh đang hướng tới mức giảm theo tuần mạnh nhất trong 9 tuần. Ở chiều ngược lại, đồng EUR tăng 0,1%, lên 1,1789 USD, tăng 0,6% trong tuần và đang hướng tới tuần tăng thứ ba liên tiếp. Còn bảng Anh tăng 0,1%, lên 1,3546 USD và đang hướng tới tuần tăng thứ hai liên tiếp.
