Đại thủy nông Bắc Hưng Hải – hệ thống từng cung cấp nước tưới cho 130.000 ha đất nông nghiệp vùng đồng bằng Bắc Bộ, đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, ảnh hưởng đến hàng chục triệu dân. Phải làm gì để hồi sinh hệ thống là câu hỏi khiến cả nhà quản lý và chuyên gia sông ngòi phải tính toán thấu đáo.
Tổng điều tra và đánh giá lại toàn bộ hệ thống
Bắc Hưng Hải gồm hơn 230 km kênh trục chính, hàng nghìn km kênh mương nội đồng cùng khoảng 1.900 cống, trạm bơm. Với mạng lưới quy mô lớn, trải dài qua Hà Nội, Hưng Yên, Bắc Ninh và Hải Phòng, PGS.TS Đào Trọng Tứ, Trưởng ban điều hành Mạng lưới sông ngòi Việt Nam, cho rằng muốn cải tạo phải bắt đầu từ tổng điều tra và đánh giá lại toàn bộ hệ thống.
Bắc Hưng Hải được thiết kế trong bối cảnh cơ cấu sử dụng đất, nhu cầu nước tưới rất khác so với hiện nay. Nhiều năm qua, một phần lớn diện tích đất nông nghiệp trong lưu vực đã được chuyển đổi sang đô thị, khu công nghiệp hoặc các loại hình sử dụng đất khác. Điều này khiến nhu cầu cấp nước và tiêu thoát nước của hệ thống thay đổi đáng kể so với thiết kế chỉ phục vụ tưới tiêu ban đầu.
“Cần xem lại năng lực tưới tiêu thực tế của hệ thống hiện nay đã thay đổi như thế nào, diện tích đất nông nghiệp còn bao nhiêu và nhu cầu cấp nước ra sao. Trên cơ sở đó mới có thể tính toán phương án cải tạo phù hợp”, ông Tứ nói và nhận định việc đánh giá lại toàn bộ hiện trạng hệ thống là bước quan trọng để xác định quy mô đầu tư hợp lý, bảo đảm hiệu quả lâu dài của dự án cải tạo.
Cấp bách kiểm soát nguồn thải
Sau bước đánh giá toàn bộ hệ thống Bắc Hưng Hải, ông Nguyễn Tùng Phong, Cục trưởng Quản lý và Xây dựng công trình thủy lợi, Bộ Nông nghiệp và Môi trường, cho rằng phải cấp bách kiểm soát nguồn thải. Cùng với quá trình đô thị hóa và phát triển công nghiệp nhanh của khu vực, lượng nước thải từ các khu công nghiệp, làng nghề và khu dân cư đổ vào Bắc Hưng Hải ngày càng tăng, tạo áp lực lớn đối với chất lượng nước.
Theo tính toán, hiện tổng lượng nước thải xả vào Bắc Hưng Hải khoảng 538.838 m3 mỗi ngày đêm, phân bố rộng khắp trên toàn lưu vực. Trong đó, Hưng Yên chiếm tỷ lệ lớn nhất 31%, tiếp đến là Hải Phòng 21%, Hà Nội 13%, Bắc Ninh hơn 9%. Nhiều nguồn xả thải vẫn chưa được kiểm soát hoặc xử lý đạt yêu cầu khiến nhiều đoạn kênh rơi vào tình trạng ô nhiễm kéo dài.
Cũng cho rằng phải kiểm soát nguồn thải, ông Lương Xuân Chính, Phó giám đốc Công ty TNHH MTV Khai thác công trình thủy lợi Bắc Hưng Hải, phân tích khả năng tự làm sạch của kênh chỉ tồn tại trong giới hạn nhất định. Khi lượng nước thải vượt quá khả năng chịu tải, chất lượng nước sẽ suy giảm nhanh.
“Bổ sung nguồn nước chỉ giúp pha loãng ô nhiễm trong một số thời điểm, còn muốn xử lý tận gốc thì phải kiểm soát được nguồn thải”, ông Chính nói.
Tuy nhiên, kiểm soát nguồn thải trên mạng lưới như Bắc Hưng Hải là bài toán rất tốn kém, có thể vượt quá nguồn lực của địa phương, theo GS.TS Trần Đức Hạ, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu Cấp thoát nước và Môi trường. Bởi chi phí xây dựng và vận hành các nhà máy xử lý nước thải đạt tiêu chuẩn cao rất lớn, trong khi nhiều địa phương chưa hoàn thiện hệ thống thu gom nước thải đô thị.
“Cần kết hợp nhiều biện pháp, từ kiểm soát nguồn thải, điều tiết dòng chảy đến tận dụng khả năng tự làm sạch của hệ thống sông kênh”, ông Hạ đề xuất.
Phối hợp liên tỉnh
So sánh với việc cải tạo sông Tô Lịch, PGS.TS Đào Trọng Tứ cho rằng bài toán của Bắc Hưng Hải phức tạp hơn nhiều. Tô Lịch nằm hoàn toàn trong phạm vi Hà Nội, hệ thống Bắc Hưng Hải lại trải dài qua nhiều tỉnh với hàng loạt nguồn thải. Nếu mỗi địa phương làm một kiểu, không có cơ chế điều phối thống nhất thì rất khó đảm bảo các hạng mục cải tạo được triển khai đồng bộ và phát huy hiệu quả.
TS Trần Đức Hạ cũng cho rằng thách thức lớn nhất hiện nay là làm sao thiết lập được cơ chế quản lý thống nhất cho toàn hệ thống Bắc Hưng Hải. Nếu không có cơ chế điều phối đủ mạnh ở cấp vùng, việc xử lý ô nhiễm hay cải tạo hạ tầng sẽ khó đạt hiệu quả lâu dài.
Bởi Bắc Hưng Hải không chỉ là công trình thủy lợi phục vụ nông nghiệp như trước đây. Nó đang phải gánh thêm nhiều chức năng mới như tiêu thoát nước cho đô thị, khu dân cư và khu công nghiệp; tiếp nhận nước thải và là khung sinh thái cảnh quan cho khu vực.
“Cần có cơ quan đầu mối đủ thẩm quyền để điều phối chung toàn bộ hệ thống, từ đầu tư hạ tầng đến kiểm soát nguồn thải”, ông Hạ kiến nghị.
Chờ đề án cải tạo quy mô lớn
Bộ Nông nghiệp và Môi trường đang xây dựng đề án xử lý ô nhiễm và phát triển tổng thể hệ thống Bắc Hưng Hải, mục tiêu từng bước phục hồi chất lượng nước, nâng cao năng lực tưới tiêu và điều tiết nước, đồng thời thích ứng với quá trình đô thị hóa nhanh trong lưu vực.
Đề án tập trung vào ba nhóm giải pháp chính. Đầu tiên là nâng cấp và hiện đại hóa hệ thống công trình thủy lợi, cải tạo các công trình đầu mối, nạo vét tuyến kênh trục và kênh nhánh, đồng thời lắp đặt trạm quan trắc tự động để theo dõi chất lượng nước và điều tiết dòng chảy.
Nhóm giải pháp thứ hai là kiểm soát ô nhiễm và quản lý chất lượng nước, thông qua việc xây dựng các công trình kiểm soát nguồn thải tại vị trí xả lớn, từng bước thu gom và xử lý nước thải trước khi đổ vào hệ thống. Cuối cùng là khai thác tổng hợp không gian hai bên kênh, kết hợp chỉnh trang cảnh quan, phát triển các tuyến đô thị sinh thái và dịch vụ.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường tính toán tổng kinh phí dự kiến để cải tạo toàn diện hệ thống khoảng 38.500 tỷ đồng. Trong đó, khoảng 6.000 tỷ đồng vốn đầu tư công để hoàn thiện hạng mục chính của hệ thống, gồm 4.505 tỷ nâng cấp hạ tầng thủy lợi, 100 tỷ hiện đại hóa công tác quản lý vận hành và khoảng 1.394 tỷ cải tạo các tuyến kênh trục. Các địa phương tham gia đầu tư nhiều hạng mục liên quan kiểm soát ô nhiễm và chỉnh trang hệ thống kênh.
Với quy mô lớn và lịch sử vận hành hơn nửa thế kỷ, chuyên gia và nhà quản lý cho rằng việc hồi sinh Bắc Hưng Hải không chỉ là chuyện cải tạo hệ thống thủy lợi mà là bài toán quản lý tổng hợp cả lưu vực rộng lớn. Nó đòi hỏi sự chung sức của nhiều địa phương, bộ ngành và người dân trong lưu vực.
Ngày 30/3, HĐND tỉnh Lâm Đồng thông qua nghị quyết thống nhất thẩm quyền triển khai dự án cao tốc Nha Trang - Đà Lạt và phương án phân chia các dự án thành phần.
Theo đó, UBND tỉnh Khánh Hòa là cơ quan có thẩm quyền tổ chức triển khai toàn dự án. Phần đi qua địa bàn Lâm Đồng sẽ được tách thành các dự án thành phần như bồi thường, giải phóng mặt bằng, tái định cư... do địa phương chủ động thực hiện bằng ngân sách.
Lâm Đồng dự kiến bố trí khoảng 768 tỷ đồng từ kế hoạch đầu tư công trung hạn giai đoạn 2026-2030 để tham gia dự án.
Theo đề xuất, cao tốc có tổng vốn khoảng 25.000 tỷ đồng, đầu tư theo hình thức PPP. Tuyến dài 80,8 km, trong đó đoạn qua Khánh Hòa khoảng 44 km, qua Lâm Đồng khoảng 36,8 km; quy mô 4 làn xe, nền đường rộng 22-24,75 m, tốc độ thiết kế 80-100 km/h.
Điểm đầu tuyến tại xã Diên Thọ (Khánh Hòa), điểm cuối tại ngã ba Đarahoa (Đà Lạt). Khi hoàn thành, tuyến sẽ rút ngắn đáng kể thời gian di chuyển so với hiện nay khi đi theo quốc lộ 27C qua đèo Khánh Lê.
Trước đó, tháng 1, Bộ trưởng Bộ Xây dựng làm việc với hai địa phương, đề nghị sớm thống nhất phương án để khởi công dự án vào ngày 19/5/2026.
Khải Nguyên
Hiểu rõ nguyên tắc vận hành "có đóng - có hưởng" của hệ thống bảo hiểm xã hội, nữ lao động 45 tuổi ở Hà Nội từng kiến nghị chủ doanh nghiệp nâng nền tiền lương làm căn cứ đóng nhưng không được đồng ý vì làm tăng chi phí.
Chị Mai biết nếu đóng trên nền thu nhập thực lĩnh hơn 20 triệu đồng, mỗi tháng chị sẽ trích 1,6 triệu đồng vào Quỹ Hưu trí tử tuất, chưa tính các khoản bảo hiểm y tế, bảo hiểm thất nghiệp, công đoàn phí. Song chị chấp nhận vì đó là cách duy nhất để nâng tiền hưởng các chế độ liên quan như ốm đau, trợ cấp thất nghiệp trong trường hợp nghỉ làm và quan trọng nhất là lương hưu sau này khi hết tuổi lao động.
Với mức đóng hiện hành, mỗi lần điều chỉnh chỉ nhích thêm vài trăm nghìn, chị Mai sớm tính được lương hưu sau này "ngót nghét 3-4 triệu" đồng. Bởi căn cứ tính trong khu vực doanh nghiệp bình quân toàn bộ quá trình, chưa kể những năm đầu nền lương đóng rất thấp. Chị lo ngại đó là khoản "không đủ ăn, chứ chưa tính đến các chi phí khác" khi giá cả sinh hoạt ngày càng đắt đỏ.
Không thể thay đổi nền đóng BHXH cũng không thể trông cậy vào mỗi lương hưu khi 15 năm nữa mới đến tuổi nhận, người mẹ hai con xoay sang tích lũy một số tài sản khác từ sớm, mua thêm bảo hiểm nhân thọ cho người thân trong gia đình để phòng ngừa đau ốm.
"Đóng bảo hiểm xã hội mức thấp là lựa chọn bất đắc dĩ bởi người lao động không thể tự quyết, không ai muốn đóng thấp hưởng thấp, sau này lại thành gánh nặng để nhà nước phải hỗ trợ", chị nói.
Không chấp nhận tiền đóng BHXH mức 8 triệu đồng, chị Đỗ Linh - quản lý cấp trung công ty quảng cáo ở Hà Nội - khi phỏng vấn đã thỏa thuận với nhà tuyển dụng để nâng được nền đóng lên 12 triệu đồng. Mức này bằng một nửa thu nhập, nhưng chị chấp nhận "còn hơn đóng chỉ nhỉnh hơn lương tối thiểu vùng".
Hiện, mỗi tháng chị Linh trích đóng gần 1,4 triệu đồng vào các quỹ bắt buộc, cao hơn các lao động khác. Chị hiểu nếu phát sinh vấn đề liên quan sức khỏe hoặc trợ cấp thì không bị thiệt thòi về quyền lợi. Đơn cử nếu hưởng chế độ thai sản chị sẽ nhận được hơn 70 triệu đồng, trong khi đóng nền lương 8 triệu chỉ nhận 48 triệu đồng.
Kiên quyết thương lượng để có mức đóng cao, bởi trước đây chị Linh từng "lãnh hậu quả" khi công ty cũ nhiều năm chỉ đóng BHXH trên nền tiền lương tịnh tiến từ 3 đến 4,6 triệu đồng. Năm 2019 khi làm hồ sơ hưởng bảo hiểm thất nghiệp, chị sốc vì mức trợ cấp 2,7 triệu đồng mỗi tháng - bằng 60% bình quân sáu tháng đóng BHXH liền kề trước khi nghỉ việc theo quy định. Khoản trợ cấp chỉ đủ trả tiền phòng trọ, chưa tính điện nước trong thời gian tìm việc mới buộc chị phải rút tích lũy ra tiêu.
Trong khi đó, em gái chị Linh làm ở một doanh nghiệp FDI Nhật Bản, đóng BHXH trên thu nhập thực lĩnh khoảng 25 triệu đồng. Khi nhận trợ cấp thất nghiệp cuối năm ngoái, người này nhận được 15 triệu mỗi tháng.
Nhưng tiền lương làm căn cứ đóng 12 triệu đồng mới thực hiện khoảng hai năm nay, đó chưa phải là mức cuối cùng mà nữ quản lý mong muốn. Chị Linh vẫn lo lương hưu sau này không đủ sống bởi tham gia BHXH 10 năm, nền đóng ban đầu chỉ khoảng 3 triệu đồng mà căn cứ tính bình quân cả quá trình.
"Nếu có cơ hội, tôi vẫn chọn cách thỏa thuận để đóng BHXH ở mức cao hơn", chị khẳng định, kể trước đây ra trường chỉ quan tâm có công việc là tốt chứ không biết nhiều về các chế độ liên quan BHXH. Chị khuyến cáo người trẻ mới đi làm, ngoài mức lương nên hỏi kỹ và tìm hiểu rõ về các chế độ này để đỡ thiệt thòi quyền lợi.
Đến tháng 7/2025, khoảng 2,4 triệu người hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hàng tháng mức 3-10 triệu đồng, chiếm 80% tổng số người hưởng cả nước. Trong số này có ông Võ Lưu, từng là công nhân cầu đường ở Lạng Sơn từ cuối năm 1989, hiện hưởng mức lương hưu 3,44 triệu đồng mỗi tháng. Nghỉ hưu từ năm 2013, ban đầu ông hưởng 1,8 triệu đồng sau gần 23 năm đóng BHXH.
"Công ty đóng cho bao nhiêu mình chấp nhận bấy nhiêu, xác định là rất thấp vì lương trước khi nghỉ cũng chỉ vài triệu bạc", ông kể.
Ba năm sau ngày nhận hưu trí, đến 2016, ông Lưu đi làm bảo vệ công ty để có thêm tiền nuôi con vào đại học. Mức lương bảo vệ của ông sau mười năm hiện hưởng 4,7 triệu đồng. Vợ ông, cô giáo về hưu sau chồng vài năm cũng nhận trông trẻ ngoài giờ để tích lũy. Thu nhập ngoài đều cao hơn hưu trí, vợ chồng già tính gắng thêm vào năm khi còn sức khỏe. Ông tính nếu lương hưu mỗi năm nếu điều chỉnh thêm một ít, tiết kiệm cũng đủ sống.
Thống kê lương hưu bình quân của người hưởng từ ngân sách hiện đạt khoảng 5,7 triệu đồng và từ Quỹ Bảo hiểm xã hội khoảng 6,7 triệu đồng. Tỷ lệ hưởng lương hưu của người Việt thuộc nhóm cao nhất Đông Nam Á, tối đa 75% với nam đóng đủ 35 năm BHXH và 30 năm với nữ. Song mức hưởng hưu trí thuộc nhóm trung bình do tiền đóng chưa cao, chủ yếu tăng do điều chỉnh lương cơ sở khu vực nhà nước và lương tối thiểu trong doanh nghiệp.
Cơ quan Bảo hiểm xã hội từng chỉ ra thực tế nhiều doanh nghiệp chia năm xẻ bảy thu nhập lao động thành các khoản khiến khó xác định làm căn cứ đóng BHXH. Lao động thu nhập mỗi tháng hàng chục triệu song tiền đóng BHXH bình quân chỉ gần 6 triệu đồng, nhỉnh hơn lương tối thiểu vùng. Lương hưu thấp ngoài liên quan số năm tham gia còn là hệ quả trực tiếp của tiền lương làm căn cứ đóng thấp.
Tổng kết thi hành Nghị định 75/2024 về điều chỉnh lương hưu, trợ cấp BHXH, trợ cấp hàng tháng, Bộ Nội vụ đánh giá áp dụng mức tăng theo tỷ lệ % ngày càng làm khoảng cách chênh lệch lương hưu giữa người thụ hưởng gia tăng. Lần đầu tiên cơ quan này đề xuất thay đổi cách thức điều chỉnh theo hướng áp dụng cả tăng theo tỷ lệ % và số tiền tuyệt đối nhằm khắc phục những bất cập trên, áp dụng từ ngày 1/7.
Đoàn gồm 220 sĩ quan và thủy thủ do đại tá Joe Takemasa, Chỉ huy Đội tàu hộ vệ số 2, dẫn đầu. Lễ đón tàu có sự tham gia của đại diện UBND TP Đà Nẵng, Bộ Tư lệnh Vùng 3 Hải quân, Bộ Chỉ huy Bộ đội Biên phòng thành phố cùng các sở, ngành liên quan.
Trong khuôn khổ chuyến thăm từ ngày 2 đến 5/4, nhóm chỉ huy tàu sẽ chào xã giao lãnh đạo UBND thành phố và Bộ Tư lệnh Vùng 3 Hải quân. Các hoạt động này nhằm thắt chặt mối quan hệ hữu nghị giữa lực lượng hải quân và nhân dân hai nước.
Bên cạnh các nghi thức ngoại giao, đoàn sẽ tổ chức họp báo, tiệc chiêu đãi trên tàu và giao lưu thể thao với cán bộ, chiến sĩ Vùng 3 Hải quân. Các thủy thủ cũng dự kiến đặt hoa tại Đài Tưởng niệm liệt sĩ thành phố và tham quan các danh lam thắng cảnh tại địa phương.
Đặc biệt, lực lượng hai bên sẽ tổ chức luyện tập chung trên biển. Đây là dịp để hải quân hai nước trao đổi kinh nghiệm chuyên môn, phối hợp hiệp đồng trong các hoạt động cứu hộ, cứu nạn và đảm bảo an ninh hàng hải.
Chuyến thăm của tàu Asahi diễn ra trong bối cảnh quan hệ Việt Nam - Nhật Bản đang phát triển mạnh mẽ, sau khi hai quốc gia nâng cấp lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 11/2023.
Theo Sở Ngoại vụ Đà Nẵng, hoạt động này góp phần tăng cường sự hiểu biết và tin cậy lẫn nhau, phù hợp với chủ trương thúc đẩy hợp tác quốc phòng giữa hai nước trong tình hình mới.
