Tại trụ sở chính của UNESCO ở Paris, Pháp, lễ công bố cấp cao của báo cáo GEM (báo cáo Giám sát giáo dục toàn cầu) mới đây đã quy tụ hơn 21 bộ trưởng, thứ trưởng bộ giáo dục và đào tạo cùng nhiều các chuyên gia, lãnh đạo giáo dục của nhiều quốc gia. vùng lãnh thổ.
Cùng với đó là sự tham gia của các thiết chế định hình chính sách và dòng chảy nguồn lực như Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế (OECD), Quỹ nhi đồng Liên Hiệp Quốc (UNICEF), Ủy ban châu Âu (European Commission), Liên minh toàn cầu vì giáo dục (Global Partnership for Education), Viện quốc tế về quy hoạch giáo dục của UNESCO (IIEP UNESCO)…
Tham dự lễ công bố báo cáo với tư cách học giả Chevening ngành lãnh đạo Giáo dục tại ĐH UCL (Vương quốc Anh), tôi cho rằng điều đáng chú ý không nằm ở quy mô hội nghị, mà ở cách các vấn đề được đặt lại một cách có hệ thống. Đặc biệt là câu chuyện về công bằng giáo dục. Điểm cốt lõi của báo cáo nằm ở 3 câu hỏi.
Một trao đổi với tiến sĩ Manos Antoninis, Giám đốc Báo cáo giám sát giáo dục toàn cầu (GEM), đã gợi mở thêm cho tôi một điểm đáng suy nghĩ. Điều ông quan tâm không chỉ là tốc độ mở rộng hệ thống giáo dục, mà là cách một quốc gia lựa chọn ưu tiên khi nguồn lực luôn hữu hạn.
Nói cách khác, điều quan trọng không chỉ là mở rộng hệ thống giáo dục bao nhiêu, mà là sự mở rộng đó đang tạo khác biệt ở đâu và cho ai.
Mở rộng tiếp cận cơ hội được đi học cho mọi người, nhưng chưa chắc đồng nghĩa với thu hẹp bất bình đẳng. Một hệ thống có thể tăng nhanh về quy mô mà vẫn giữ nguyên, thậm chí làm sâu thêm, khoảng cách giữa những nhóm người học có xuất phát điểm khác nhau, khi việc mở rộng chủ yếu diễn ra ở điểm đầu vào, trong khi chất lượng học tập, các lộ trình học tiếp và cơ hội sau giáo dục lại phân bổ rất không đồng đều.
Trong trường hợp đó, bất bình đẳng trong giáo dục không biến mất mà dịch chuyển qua các tầng của hệ thống. Việc người ta quan tâm không chỉ là ai được đi học. Mà là được đi học trong điều kiện nào, ai có nhiều lựa chọn hơn sau khi học, ai có thể chuyển hóa giáo dục thành cơ hội phát triển trong cuộc đời.
Trên giấy tờ, không ít quốc gia đã có những định hướng đúng về giáo dục, từ mở rộng tiếp cận, cải thiện chất lượng đến thúc đẩy công bằng giáo dục. Nhưng khi đi vào thực tế, khoảng cách giữa cam kết và kết quả lại xuất hiện, không phải vì thiếu chính sách, mà vì chính sách không đi trọn được đến lớp học.
Điểm nghẽn thường không nằm ở cấp chính sách quốc gia, mà ở cách chính sách được triển khai qua nhiều tầng nấc thang. Từ quy định chung, đến hướng dẫn cụ thể, rồi đến thực hành trong từng nhà trường, mỗi bước đều có thể làm “hao hụt” ý định ban đầu. Khi xuống đến lớp học, giáo viên thường phải đối diện với những tình huống rất khác với giả định trong chính sách, trong khi không phải lúc nào cũng có đủ điều kiện hoặc không gian để điều chỉnh.
Bên lề chương trình, khi chúng tôi trao đổi với ông Sobhi Tawil, Giám đốc Ban tương lai học tập và đổi mới của UNESCO, câu chuyện được mở rộng sang vai trò của giáo viên trong bối cảnh AI. Theo ông, điều cần quan tâm không chỉ là công nghệ đi vào nhà trường nhanh đến đâu, mà là giáo viên có được chuẩn bị để sử dụng công nghệ theo hướng hỗ trợ người học hay không. Trong một môi trường học tập ngày càng nhiều nguồn tri thức, vai trò của giáo viên không giảm đi, mà chuyển sang yêu cầu cao hơn về định hướng, lựa chọn và dẫn dắt việc học.
Công bằng giáo dục, trong nhiều trường hợp, không đến từ việc phân bổ đồng đều, mà từ khả năng hướng nguồn lực đến những điểm cần thiết nhất, đặc biệt với những nhóm người học có nguy cơ bị gián đoạn hành trình học tập.
Chúng tôi có một trao đổi ngắn với giáo sư Giuseppe Valditara, Bộ trưởng Giáo dục và Trọng dụng năng lực của Ý. Khi nói về công bằng trong giáo dục, ông không đặt trọng tâm vào việc mở rộng cơ hội theo nghĩa hình thức, mà vào cách hệ thống sử dụng các công cụ tài chính cụ thể, đặc biệt là học bổng và các chương trình hỗ trợ đi kèm, để giữ người học ở lại trong hành trình học tập.
Khi được thiết kế đúng, các công cụ này không chỉ giảm bớt rào cản tài chính trực tiếp, mà còn tạo ra điều kiện để người học có thể tiếp tục theo đuổi việc học một cách ổn định hơn.
Trong cách tiếp cận đó, công bằng không nằm ở việc tất cả đều nhận được như nhau, mà ở việc những học sinh có nguy cơ bị bỏ lại phía sau được hỗ trợ đủ để không rơi khỏi hệ thống.
Điều này đòi hỏi các chính sách tài chính không chỉ dừng ở mức phân bổ ngân sách, mà phải đi kèm với những chương trình cụ thể, có khả năng theo sát và hỗ trợ người học trong suốt quá trình.
Trong bối cảnh Việt Nam đang bước vào một giai đoạn phát triển với những kỳ vọng rất lớn, từ tăng trưởng kinh tế đến chuyển dịch sang một nền kinh tế dựa trên tri thức và công nghệ, công bằng giáo dục vì thế không còn là câu chuyện của riêng ngành giáo dục.
Trong một thời gian dài, mở rộng cơ hội đi học được xem là thước đo quan trọng nhất của giáo dục. Nhưng khi cánh cửa trường học đã mở rộng hơn bao giờ hết, câu hỏi đặt ra không còn dừng ở việc bao nhiêu người có thể bước vào, mà chuyển sang một điều khó hơn nhiều, ai có thể đi đến cùng, và đi đến cùng với chất lượng ra sao.
Chính ở điểm chuyển này, câu chuyện về giáo dục không còn là vấn đề của riêng ngành giáo dục, mà bắt đầu chạm trực tiếp đến năng lực tăng trưởng của mỗi quốc gia. Khi những khác biệt trong hành trình học tập không được giải quyết, chúng không dừng lại trong lớp học, mà kéo dài sang thị trường lao động, năng suất và khả năng cạnh tranh trong dài hạn.
Việt Nam đang bước vào kỷ nguyên mà công nghệ và AI đang định hình lại cách con người học và làm việc, những khác biệt về điều kiện học tập nếu không được xử lý sớm sẽ không dừng lại trong lớp học, mà kéo dài sang thị trường lao động và cơ hội phát triển sau này. Khi đó, bất bình đẳng trong giáo dục không còn là một vấn đề xã hội thuần túy, mà trở thành một giới hạn trực tiếp đối với năng lực cạnh tranh của quốc gia.
Vì vậy, tiếp cận và công bằng không chỉ là những mục tiêu cần đạt được, mà là điều kiện để hệ thống giáo dục có thể thực hiện được vai trò của mình. Một hệ thống có thể mở rộng rất nhanh, nhưng nếu không giữ được sự cân bằng giữa các nhóm người học, thì chính tốc độ đó có thể tạo ra những khoảng cách mới.
Từ những quan sát của một người mất thị lực bẩm sinh, tôi hiểu rằng sự cống hiến ấy không phải là phép màu sẵn có. Đó là cuộc đối thoại công bằng giữa nỗ lực từ cá nhân và sự thấu cảm thực tâm của xã hội.
Sinh non với ngoại hình chỉ lớn bằng một "chú cá lóc", ký ức tuổi thơ của tôi được dệt nên bằng xúc giác và trí nhớ thay vì màu sắc. Tôi bắt đầu hành trình cuộc đời của mình bằng cách tập ghi nhớ vị trí từng món đồ vật nhỏ trong nhà do gia đình hướng dẫn, rồi dần mở rộng ra những địa hình phức tạp hơn.
Đó là những ngày lẩn mẩn đếm từng bước chân trên con đường quen thuộc từ nhà đến trường, cảm nhận sự thay đổi của mặt đường dưới đế giày để biết mình đang ở đâu.
Tôi học cách nhận diện bạn bè qua nhịp điệu của tiếng bước chân, hiểu về sự bao la của không gian qua tiếng gió rít, hay sự dội lại của âm thanh trong một căn phòng trống. Và trên hết, tôi cảm nhận tình yêu hay sự chân thành qua tông giọng, qua những rung cảm nhỏ nhất trong hơi thở của người đối diện.
Nhiều người thường ngạc nhiên khi biết tôi đã học hòa nhập với các bạn sáng mắt trừ năm 7 tuổi, hiện giờ là sinh viên khiếm thị hiếm hoi theo học chuyên ngành quan hệ quốc tế - Trường đại học Ngoại ngữ - Tin học TP.HCM.
Họ thắc mắc: Vì sao tôi lại chọn một ngành nghề vốn đòi hỏi sự quan sát nhạy bén, những nghi thức ngoại giao khắt khe và khả năng giao tiếp bằng ánh mắt?
Câu trả lời nằm ở niềm tin của tôi về sự kết nối.
Tôi tin rằng trong bất kỳ thời đại nào, sự gắn kết giữa người với người vẫn là điều quan trọng nhất.
Minh chứng rõ nhất trong đời tôi là dấu mốc tuổi 20, khi tôi trở thành đồng tác giả trẻ nhất trong cuốn sách "Không có đá quá mềm" cùng giáo sư Phan Văn Trường.
Chính sự kết nối về tư duy và niềm tin mà thầy dành cho một cô học trò khiếm thị đã biến những rào cản tưởng chừng như đá cứng trở nên mềm mại.
Hay trong chuyến tham gia Hội nghị Thanh niên khiếm thị khu vực châu Á - Thái Bình Dương tại Manila philippines, do Quỹ The Nippon Foundation tổ chức vào năm 2023, sự kết nối và đồng cảm từ những người bạn quốc tế trong hội nghị giúp tôi mở mang tư duy, bước ra khỏi "ốc đảo" của chính mình.
Đầu năm nay, tại tọa đàm "Ánh sáng từ trái tim và khát vọng" do Trường trung học Thực hành (Trường đại học Sư phạm TP.HCM) tổ chức, tôi đã có một cuộc gặp gỡ đặc biệt. Đứng trước các em học sinh đang tràn đầy hoài bão nhưng cũng không ít chênh vênh, tôi nhận ra: sự khiếm khuyết về thể xác không đáng sợ bằng sự thiếu hụt niềm tin vào bản thân.
Tôi chia sẻ với các bạn về cách dùng AI làm "đôi mắt" thứ hai để tự học đa ngoại ngữ và xử lý tài liệu. Khi kể về cách tôi dùng tính năng voice chat của AI để tự học đa ngoại ngữ, thông qua tiếng ồ, à của các em.
Các bạn sẽ hiểu ra rằng công nghệ không chỉ để giải trí, mà là công cụ để giúp người khiếm thị nâng cao năng lực của mình. Cuộc đối thoại ấy không đơn thuần là chia sẻ kỹ năng, mà là sự truyền lửa: Khi ta đủ khát khao, thế giới mới sẽ mở ra theo cách bạn không ngờ tới.
Nhiều người hỏi tôi, liệu sự tự tin và tinh thần lạc quan có phải là "chìa khóa vạn năng" giúp người khuyết tật luôn vững bước? Tôi cho rằng, lạc quan là nền tảng để bắt đầu tự tin sống hòa nhập.
Hòa nhập thực chất không chỉ nằm ở quyền được giáo dục, mà còn ở quyền được thụ hưởng cái đẹp và sự an toàn. Khoảnh khắc tôi đeo tai nghe, lắng nghe từng cử chỉ của nghệ sĩ Thành Lộc tại sân khấu Thiên Đăng (dự án Từ tai đến mắt) là một giây phút kỳ diệu. Đó là khi khát khao của tôi gặp được một "điểm tựa" thấu cảm từ cộng đồng.
Nhưng cuộc đời không chỉ có ánh đèn sân khấu. Vẫn còn đó những góc khuất rủi ro nơi cơ quan Liên hợp quốc về bình đẳng giới và trao quyền cho phụ nữ (UN Women Viet Nam) khẳng định: 76,8% phụ nữ và trẻ em khuyết tật trở thành đối tượng dễ tổn thương trước vấn nạn quấy rối tình dục.
Để góp phần giảm thiểu điều này, lớp tập huấn phòng chống xâm hại tình dục dành cho học sinh khiếm thị do tôi thực hiện tại mái ấm Huynh Đệ Như Nghĩa (cùng Tổ chức Nơ Xanh Việt Nam) giúp những nữ sinh nơi đây bảo vệ bản thân trước sóng gió cuộc đời.
Sau cùng, nỗ lực cá nhân dù phi thường đến đâu cũng chỉ là một nửa chiếc chìa khóa. Nếu người khuyết tật cố gắng 200% sức lực nhưng xã hội vẫn thiếu hạ tầng và dịch vụ hỗ trợ, thiếu cơ hội việc làm công bằng, thì mọi nỗ lực sẽ như "muối bỏ biển".
Vì vậy đừng chỉ trao tặng chúng tôi những đóa hoa hướng dương rực rỡ trong ngày lễ, hãy trao cho chúng tôi chiếc chìa khóa của sự thấu cảm thực tâm. Để mỗi bước đi không còn là những nỗ lực đơn độc, mà là hành trình cộng hưởng chung của những con người tin vào sức mạnh của sự kết nối chân thành.
Nhiều học sinh đánh giá chương trình mang lại ý nghĩa thiết thực, giúp các em hiểu rõ hơn về ngành học và môi trường đại học.
Ngày 17-4, Trường THPT Ten Lơ Man (phường Bến Thành, TP.HCM) đã tổ chức cho hơn 100 em học sinh đến tham quan tại Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM.
Thầy Lê Bá Khoa - trợ lý thanh niên Trường THPT Ten Lơ Man - cho biết đây là đợt thứ hai trong năm nhà trường tổ chức cho học sinh tham quan các trường đại học theo nguyện vọng và sở thích cá nhân.
Theo khảo sát hơn 400 học sinh khối 12, nhiều em đã đăng ký tìm hiểu tại các cơ sở đào tạo như Trường đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM; Trường đại học Sư phạm TP.HCM; Trường đại học Bách khoa, Đại học Quốc gia TP.HCM…
Theo thầy Khoa, chương trình không chỉ giúp học sinh có cơ hội tiếp cận thực tế môi trường đại học mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng nghề nghiệp. Thông qua trải nghiệm trực tiếp, các em có thể hiểu rõ hơn về ngành học, từ đó đưa ra lựa chọn phù hợp với năng lực và mục tiêu tương lai, thay vì quyết định theo cảm tính.
Tương tự, thầy Huỳnh Thanh Phú - hiệu trưởng Trường THPT Bùi Thị Xuân - cho rằng hướng nghiệp sau THPT từ lâu đã được xem là một nhiệm vụ quan trọng của nhà trường, nhưng không phải lúc nào cũng chạm được vào nhu cầu thật sự của học sinh.
Đến nay nhiều hoạt động hướng nghiệp vẫn mang nhiều tính hình thức và lặp lại theo lịch trình quen thuộc. Vì vậy, thay vì tổ chức đại trà, nhà trường đã cho học sinh đăng ký tham quan các trường đại học theo chính sở thích của mình.
“Dù chỉ vài chục em tham gia, nhưng đó là những em thực sự có nhu cầu, có sự quan tâm. Chính sự ‘ít mà chất’ ấy lại tạo nên giá trị rằng mỗi chuyến đi trở thành một trải nghiệm có ý nghĩa, không còn là một cuộc dạo chơi mang tính thủ tục”, thầy Phú khẳng định.
Đăng ký tham quan trải nghiệm tại Trường đại học Khoa học xã hội và Nhân văn, Đại học Quốc gia TP.HCM, em Nguyễn Hoàng Quân - học sinh lớp 12A10, Trường THPT Ten Lơ Man - cho biết từ đầu năm học em đã xác định sẽ đặt nguyện vọng tại một ngành ở trường, tuy nhiên em vẫn có khá mơ hồ về ngành nghề này, về điểm xét tuyển, phương thức và cơ hội nghề nghiệp ra sao.
"Sau khi tham quan, tụi em hiểu rõ hơn về cơ sở vật chất cũng như rõ hơn về ngành học mình đang hướng đến", Quân chia sẻ.
ThS Võ Ngọc Nhơn - phó giám đốc tuyển sinh Trường đại học Công nghệ TP.HCM (HUTECH) - cho biết tính từ đầu năm đến nay trường đã đón rất nhiều đoàn THPT đến tham quan, trải nghiệm thực tế. Có những tháng HUTECH đón hơn 10 đoàn thầy cô - học sinh với ngàn lượt học sinh.
“Rõ ràng có sự khác biệt rất lớn giữa môi trường ở đại học và THPT, và mỗi trường đại học lại có một bầu không khí khác nhau. Thông qua trải nghiệm và quan sát thực tế, các bạn học sinh sẽ có sự hứng khởi và động lực lớn hơn để vào một trường đại học nào đó”, thầy Nhơn nhấn mạnh.
Tối 18.4, đêm gala sự kiện Hương vị Úc 2026 (Taste of Australia) do Tổng lãnh sự quán Úc tại TP.HCM tổ chức đã chính thức diễn ra tại TP.HCM. Sự kiện có sự góp mặt của Phó chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường, Tổng lãnh sự Úc tại TP.HCM Sarah Hooper cũng như cộng đồng người Úc và Việt Nam tại TP.HCM.
Chia sẻ tại đêm gala Hương vị Úc 2026, Phó chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường cho biết đây là một sự kiện thường niên đã trở thành điểm hẹn văn hóa, ẩm thực đặc sắc và không gian kết nối con người đầy cảm xúc giữa TPHCM và Úc trong nhiều năm qua.
Ông Bùi Xuân Cường đánh giá cao việc Tổng lãnh sự quán Úc đã duy trì tổ chức sự kiện Hương vị Úc như một sáng kiến kết nối hiệu quả giữa xúc tiến thương mại, quảng bá văn hóa và giao lưu.
"Chính những hoạt động tinh tế nhưng giàu chiều sâu như gala tối nay đã góp phần vun đắp niềm tin, tăng cường hiểu biết lẫn nhau và củng cố nền tảng xã hội thuận lợi cho hợp tác lâu dài giữa hai bên", ông Cường nhấn mạnh.
Cũng tại sự kiện, ông Bùi Xuân Cường cho biết quan hệ ngoại giao Việt Nam - Úc đang phát triển hết sức tốt đẹp trên nền tảng Đối tác chiến lược toàn diện, hợp tác ngày càng đi vào chiều sâu và thực chất trên các lĩnh vực kinh tế - thương mại, đầu tư, văn hóa, giáo dục, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và giao lưu nhân dân.
Trong bức tranh hợp tác năng động đó, TP.HCM đang đứng trước nhiều cơ hội hợp tác mới với các đối tác Úc, đặc biệt trong các lĩnh vực hai bên có thế mạnh bổ sung lẫn nhau như nông nghiệp công nghệ cao, công nghiệp thực phẩm, logistics, giáo dục, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển đô thị bền vững.
Chia sẻ tại sự kiện, Tổng lãnh sự Úc tại TP.HCM Sarah Hooper cho biết Hương vị Úc không chỉ là lễ hội tôn vinh ẩm thực và đồ uống, hơn thế nữa, đây còn là sự tôn vinh các mối quan hệ đối tác.
"Đêm nay là câu chuyện về nông sản chất lượng cao của Úc, những loại rượu vang và thức uống hảo hạng, lòng hiếu khách và quan trọng nhất là mối quan hệ bền chặt đứng sau tất cả những điều đó. Úc và Việt Nam đã xây dựng một mối quan hệ đối tác mạnh mẽ, nồng ấm và ngày càng phát triển. Những sự kiện thế này giúp mối quan hệ đó trở nên sống động và gần gũi hơn bao giờ hết", bà Sarah Hooper nhấn mạnh.
Tổng lãnh sự Úc tại TP.HCM cho biết điểm nhấn đặc biệt của đêm gala Hương vị Úc 2026 chính là thực đơn do đại sứ chương trình, bếp trưởng Sam Trần sáng tạo. Thực đơn này chính là sự thể hiện đặc biệt của những nguyên liệu cao cấp từ Úc, được làm với trí tưởng tượng và cá tính riêng.
Phó chủ tịch UBND TP.HCM Bùi Xuân Cường và Tổng lãnh sự Úc tại TP.HCM Sarah Hooper thưởng thức các món ăn đặc biệt trong đêm gala Hương vị Úc 2026.
ẢNH: CAO AN BIÊN
Đại sứ Hương vị Úc 2026 Sam Trần được nhiều người biết tới khi là người phụ nữ Việt Nam đầu tiên trên thế giới nhận được sao Michelin, đồng thời cũng nhận giải đầu bếp trẻ tài năng Michelin Young Chef do Michelin trao tặng.
Bếp trưởng Sam Trần chia sẻ tại sự kiện, rằng chị đã có 10 năm sống và làm việc tại Melbourne, Úc. Điều này đã giúp chị có nhiều nguồn cảm hứng để kết hợp các nguyên liệu từ Việt Nam và Úc trong những món ăn của mình.
Các món ngon làm từ thịt bò Úc, thịt kangaroo được nhiều người tham dự yêu thích
Hương vị Úc 2026 (Taste of Australia) mang đến nhiều hoạt động hấp dẫn, lần lượt là chuỗi quảng bá nhà hàng Hương vị Úc từ ngày 28.3 đến 26.4, triển lãm Hương vị Úc ngày 18.4 và tiệc gala diễn ra vào tối cùng ngày.
