Trong năm cuối tại Đại học Yale, Amanda biết rằng nhiều bạn cùng lớp sử dụng chatbot để viết luận và làm bài tập về nhà. Tuy nhiên, cô chỉ nhận ra điều kỳ lạ khi thảo luận nhóm: các bạn đưa ra những luận điểm và lập luận trau chuốt kỹ lưỡng, nhưng kết quả thu “nhạt nhẽo, thiếu sức sống” ở nhiều chủ đề khác nhau.
“Trong buổi học, tôi thấy cảnh tượng quen thuộc. Khi giảng viên yêu cầu sinh viên suy nghĩ một câu hỏi, những người bạn bên cạnh liền gõ lia lịa vào laptop đang mở sẵn”, Amanda nói với CNN, yêu cầu dùng biệt danh để tránh rắc rối.
“Bây giờ, ai cũng thảo luận na ná nhau”, cô cho biết. “Hồi năm nhất, các cuộc tranh luận diễn ra rôm rả, không mạch lạc nhưng ai cũng đóng góp một điều gì đó mới mẻ, dựa vào ý kiến của nhau, tiếp cận từ nhiều góc độ và đưa ra nhận xét khác biệt”.
Thực tế, theo bài báo được công bố vào tháng 3 trên tạp chí Trends in Cognitive Sciences, các mô hình ngôn ngữ lớn (LLM) đang “hệ thống hóa” cách diễn đạt và tư duy của con người trên ba khía cạnh: ngôn ngữ, quan điểm và lý luận.
Trong môi trường giáo dục, sinh viên, giảng viên cho biết họ đang thấy những ảnh hưởng của xu hướng đó trong lớp học. Và điều đó khiến nhiều sinh viên nói chuyện với quan điểm như nhau.
Tác động
Jessica, sinh viên năm cuối tại Đại học Yale, nói cô sử dụng AI mỗi ngày khi lên lớp. “Vào đầu giờ học, bạn có thể thấy từng người đưa file PDF vào chatbot”, cô cho biết.
Theo Jessica, việc AI diễn đạt rõ ý là yếu tố cần thiết đối với cô – người thường gặp khó khăn khi muốn chuyển suy nghĩ thành lời. “Tôi muốn bình luận, tôi có ý tưởng, nhưng tôi không biết làm thế nào để nói câu đó một cách mạch lạc”, cô nói. “Vì thế, tôi nhờ một chatbot làm cho câu nói của mình mạch lạc hơn”.
Giáo sư Thomas Chatterton Williams tại Trung tâm Hannah Arendt thuộc trường Cao đẳng Bard, chứng kiến tác động từ quyết định sử dụng AI của sinh viên theo nhiều hướng khác nhau. “Việc dựa vào AI đã giúp nâng cao chất lượng thảo luận trên lớp, nhất là ở khóa học có khái niệm khó”, ông nói. “Nhưng công nghệ này cũng có xu hướng làm giảm đi những suy nghĩ kỳ lạ, độc đáo và mới mẻ hơn”.
Theo ông, điều lo ngại là nhiều người trẻ tài năng sẽ không có được tiếng nói riêng. Thậm chí, một lượng đáng kể trong số họ sẽ không thực sự hiểu được giá trị của việc viết lách và sở hữu quan điểm.
Jessica thừa nhận cô thấy mình trở nên lười biếng hơn kể từ khi bắt đầu sử dụng chatbot trong học tập. “Dường như tinh thần tự học, tự làm việc của tôi đã hoàn toàn biến mất”, cô chia sẻ.
Về vấn đề AI khiến giọng điệu của sinh viên nghe na ná nhau, Zhivar Sourati, nghiên cứu sinh tiến sĩ tại Đại học Nam California, cho rằng các mô hình ngôn ngữ lớn được huấn luyện để dự đoán từ tiếp theo có khả năng xuất hiện cao nhất dựa trên nội dung đã xuất hiện trước đó. Do đó câu trả lời “phản ánh một lát cắt hẹp và méo mó về trải nghiệm của con người, sự thu hẹp không gian khái niệm mà các mô hình sử dụng để viết, nói và suy luận”.
Dẫn một nghiên cứu đang thực hiện cùng nhóm cộng sự, Sourati giải thích rằng sự đồng nhất hóa do AI diễn ra trên ba chiều: ngôn ngữ, quan điểm và chiến lược lập luận. Các mô hình AI có xu hướng tái tạo những gì gọi là quan điểm WEIRD (phương Tây hóa – có học thức – công nghiệp hóa – giàu có – dân chủ). Hệ quả là, AI sẽ ưu tiên WEIRD “đúng đắn hơn về mặt xã hội”, làm lu mờ các quan điểm khác.
“Khi một người hoặc một nhóm tương tác nhiều lần với hệ thống AI, họ bị giảm khả năng sáng tạo so với khi không có sự hỗ trợ của AI”, Sourati viết trên blog.
Hiện tượng “san bằng” làm dấy lên những lo ngại trong các cơ sở giáo dục ở mọi cấp độ khi ứng dụng AI. Morteza Dehghani, giáo sư tâm lý học và khoa học máy tính tại Đại học Nam California, thành viên nhóm nghiên cứu, cho biết xu hướng này khiến mọi người “đánh mất sự đa dạng” trong cách nghĩ, lười biếng về mặt trí tuệ, gây ảnh hưởng lớn đến xã hội con người trong tương lai.
Daniel Buck, nhà nghiên cứu tại Viện Doanh nghiệp Mỹ từng là giáo viên tiếng Anh, lo ngại học sinh đang “né tránh” nhận thức khi tham gia thảo luận trên lớp và hoàn thành bài tập về nhà. “Rất nhiều kiến thức cần được học hỏi từ chi tiết nhỏ nhặt và nhàm chán hay từ những khó khăn”, Buck nói. “Sinh viên chỉ ghi nhớ những gì họ thực sự dành thời gian một cách có ý thức. Nếu giao phó cho AI, họ chỉ có thể tái hiện lại một luận điểm, không thể xây dựng kỹ năng cho riêng mình”.
Nhà nghiên cứu này lo ngại sinh viên nếu quá phụ thuộc vào AI sẽ tốt nghiệp mà không xây dựng được mối quan hệ với các giáo sư, cũng như thói quen làm việc trí óc bền bỉ. Nghĩa là, họ sẽ gặp khó khăn trong giải quyết vấn đề trong thế giới thực khi ra trường.
Vấn đề còn liên quan đến gian lận trong thi cử. Năm ngoái, nạn dùng AI để gian lận xảy ra ở nhiều đại học hàng đầu Hàn Quốc, như Đại học Yonsei, Đại học Quốc gia Seoul, Đại học Korea… gây tranh cãi và đặt ra thách thức về về dạy và học trong kỷ nguyên công nghệ, theo Korea Herald.
Ứng phó
Theo giáo sư triết học Sun-Joo Shin của Đại học Yale, việc kiểm soát và định hướng sử dụng AI cho học sinh là “nhiệm vụ lớn đối với bất kỳ ai tham gia giảng dạy”. Bà nhấn mạnh, giáo viên/giảng viên phải liên tục tìm tòi các phương pháp để đảm bảo sinh viên tiếp tục tư duy phản biện và sáng tạo trong thời đại trí tuệ nhân tạo.
“Tôi muốn sinh viên của mình hiểu nội dung bài học – thứ vốn không thay đổi trước và sau khi trí tuệ nhân tạo xuất hiện”, bà nói. “Tôi muốn họ sử dụng công cụ thú vị này để có lợi cho mình, không phải trở thành nạn nhân của nó”.
Đại học Yale hiện đưa ra hướng dẫn về sử dụng AI cho sinh viên và giảng viên trên website. Trường khuyến khích tất cả giảng viên điều chỉnh giáo án phù hợp với khóa học và mục tiêu học tập cụ thể của sinh viên thay vì cần đến công cụ phát hiện gian lận. Bên cạnh đó, họ có thể kiểm soát bài học trên lớp thông qua các bài kiểm tra đột xuất.
Danny Liu, giáo sư công nghệ giáo dục tại Đại học Sydney, cho rằng không nên cấm AI trong lớp. “Thay vì trừng phạt, nên dạy sinh viên cách sử dụng đúng đắn. Chúng tôi muốn xác minh liệu sinh viên có đang học hay không, chứ không phải liệu họ có gian lận hay không”, Liu nói với ABC cuối năm ngoái.
Các nhà giáo dục nhấn mạnh, họ có thể tìm cách khắc phục việc sinh viên sử dụng AI trong các bài đánh giá. Tuy nhiên, điều quan trọng không kém là học sinh cần chủ động hạn chế phụ thuộc vào AI trong quá trình học tập.
Basil Ghezzi, sinh viên năm nhất tại trường Bard College, cho biết bản thân chủ động tránh xa AI trong học tập, một phần vì công nghệ này tiêu tốn tài nguyên và gây hại cho môi trường. Tuy nhiên, phần lớn nằm ở cách AI đã tạo ra “những người bạn rập khuôn” xung quanh.
“Hãy nói chuyện với thầy cô giáo, nói chuyện với giáo sư, nói chuyện với những người xung quanh”, Ghezzi nói về cách bản thân không bị AI cám dỗ. “Hãy tạo cuộc trò chuyện ý nghĩa với những người trong cuộc sống của bạn”.
GS Dehghani hy vọng nhiều công ty sẽ đầu tư vào mô hình AI có thể phản ánh sự đa dạng về tư duy trong xã hội. Tuy nhiên, hiện tại, ông cho rằng mọi người nên hạn chế dùng AI trong việc tạo ý tưởng hoặc để suy luận trong học tập. “Các mô hình AI nên là cộng tác viên, không phải người đại diện chúng ta làm mọi việc”, Dehghani nói thêm.
Bảo Lâm tổng hợp
Nỗi sợ siêu AI của một số sinh viên Harvard, MIT
Jensen Huang: ‘Sẽ chọn khoa học vật lý nếu là sinh viên’
Nạn sinh viên ‘ma’ tạo bằng AI khiến đại học Mỹ đau đầu
Tối 8/4, một số phụ huynh cho biết đường link nói trên xuất hiện trong câu 3, trang 59 của Vở bài tập Tin học lớp 3, Nhà xuất bản Đại học Huế. Sách yêu cầu học sinh truy cập link, thực hiện một số thao tác như dùng nút cuộn của chuột, rồi nhận xét chức năng của nút này khi tìm kiếm video.
Tuy nhiên, dù tên link mang nội dung là video cho trẻ em, thực tế website này lại chứa nội dung không lành mạnh.
Sự việc nhanh chóng được chia sẻ. Các phụ huynh bày tỏ lo lắng nếu con cái xem được, và băn khoăn vì sao một website không phù hợp lại xuất hiện trong sách dành cho học sinh, được lưu hành trong trường.
Tối 8/4, Tiểu học 8-4 Mộc Châu (Sơn La), một trong những trường sử dụng sách này, cho biết đã nhận được phản ánh của phụ huynh. Theo trường, sách được tất cả trường học trên địa bàn sử dụng ba năm qua. Trước khi xảy ra sự việc, đường dẫn website trong sách "hoàn toàn bình thường" với các video phù hợp cho thiếu nhi. Trường cho rằng có thể trang web đã bị hack, chiếm quyền quản lý hoặc đổi chủ tên miền nên nội dung thay đổi ngoài kiểm soát.
Trả lời VnExpress chiều 9/4, Nhà xuất bản Đại học Huế cũng khẳng định ở thời điểm biên soạn, đường link dẫn đến trang web có video các bài hát thiếu nhi. Song, hiện link dẫn tới những "nội dung không phù hợp với môi trường giáo dục". Họ đang rà soát để báo cáo Cục An ninh mạng và cơ quan chức năng, nhằm sớm xử lý.
Trên fanpage, trưa nay, Công ty Đại Trường Phát (DTP Group) - đơn vị phát hành sách, nhìn nhận đây là "sự cố kỹ thuật nghiêm trọng".
"Chúng tôi đang khẩn trương triển khai các giải pháp khắc phục, hướng tới một nền tảng truy cập an toàn và ổn định hơn trong thời gian sớm nhất", thông báo nêu.
Vở bài tập Tin học lớp 3 là sách của ba tác giả Nguyễn Tương Tri (chủ biên), Nguyễn Văn Khang, Nguyễn Phúc Xuân Quỳnh. Đây là tài liệu tham khảo, không nằm trong danh mục sách giáo khoa được Bộ Giáo dục và Đào tạo phê duyệt.
Cả Nhà xuất bản Đại học Huế và bên phát hành đều chưa cho biết số trường học đang sử dụng sách này, chỉ khuyến cáo học sinh không truy cập link để tránh tiếp cận nội dung độc hại. Phụ huynh cũng được lưu ý kiểm tra các nội dung trên Internet trước khi cho con em sử dụng.
Chiều 10/4, đại diện Sở An toàn Thực phẩm TP HCM cho biết đã thành lập đoàn công tác phối hợp cùng UBND phường để điều tra, xử lý vụ việc. Đơn vị cung cấp suất ăn bán trú là Chi nhánh Công ty TNHH Thương mại Dịch vụ Sản xuất Vận chuyển Hữu Phước đã tạm ngưng hoạt động nhằm phục vụ công tác kiểm tra của lực lượng chức năng.
Theo báo cáo điều tra, khẩu phần ăn ngày 7/4 được chế biến trực tiếp tại cơ sở của doanh nghiệp trên đường Xô Viết Nghệ Tĩnh, phường Thạnh Mỹ Tây, sau đó mới được vận chuyển đến trường để chia suất. Tổng cộng 740 em đã tham gia dùng bữa cơm trưa và bữa xế với bánh flan. Ngoài những món trên, thực đơn trưa hôm đó còn bao gồm cơm trắng và mận tráng miệng.
Chỉ 1-2 ngày sau khi dùng bữa, phòng y tế tại chỗ và trạm y tế địa phương liên tục ghi nhận hàng loạt ca có chung triệu chứng sốt và đau bụng. Đến sáng nay, đã có 148 trường hợp bất thường phải đến khám, điều trị tại các cơ sở y tế như Bệnh viện Nhân dân Gia Định, Bệnh viện Đa khoa Bình Thạnh, Bệnh viện Nhi đồng 2 và Trạm Y tế phường Bình Quới.
Toàn bộ mẫu lưu thực phẩm liên quan đã được gửi đến Viện Y tế công cộng TP HCM trong ngày 8/4 để kiểm nghiệm. Song song đó, cơ quan chuyên môn cũng đề nghị phía bệnh viện hỗ trợ thực hiện các xét nghiệm mẫu bệnh phẩm chuyên sâu để thu thập thêm chứng cứ y khoa.
Hiện, kết quả xét nghiệm ban đầu tại Bệnh viện Nhân dân Gia Định ghi nhận trong 10 mẫu phân được lấy ghi nhận 7 mẫu dương tính với Salmonella - tác nhân liên quan nhiều vụ ngộ độc thực phẩm quy mô lớn. Các đơn vị chuyên môn, trong đó có Đơn vị nghiên cứu lâm sàng Đại học Oxford (OUCRU) đang tiếp tục phối hợp lấy thêm mẫu, định type vi khuẩn nhằm xác định chính xác tác nhân gây bệnh và nguồn lây.
Từ ngày 15/1, Hà Nội cấm xe tải có tổng trọng tải 2 tấn trở lên hoạt động tại nội đô vào ban ngày, chỉ cho phép vào từ 21h đến 6h sáng hôm sau. Xe tải dưới 2 tấn chỉ được chạy ngoài giờ cao điểm.
Sau lệnh cấm, giao thông trên nhiều tuyến đường đã thay đổi. Cùng 8h, thời điểm tháng 1/2025, khi xe tải trên 2 tấn chưa bị cấm, đường Nguyễn Trãi hướng về Ngã Tư Sở tắc cứng. Tháng 4/2026, mật độ xe giảm hẳn, đường thông thoáng hơn.
Từ ngày 15/1, Hà Nội cấm xe tải có tổng trọng tải 2 tấn trở lên hoạt động tại nội đô vào ban ngày, chỉ cho phép vào từ 21h đến 6h sáng hôm sau. Xe tải dưới 2 tấn chỉ được chạy ngoài giờ cao điểm.
Sau lệnh cấm, giao thông trên nhiều tuyến đường đã thay đổi. Cùng 8h, thời điểm tháng 1/2025, khi xe tải trên 2 tấn chưa bị cấm, đường Nguyễn Trãi hướng về Ngã Tư Sở tắc cứng. Tháng 4/2026, mật độ xe giảm hẳn, đường thông thoáng hơn.
Đường Nguyễn Trãi hướng đi về Hà Đông lúc 17h30, giao thông cũng đã bớt ùn tắc so với cùng thời điểm năm 2025.
Đường Nguyễn Trãi hướng đi về Hà Đông lúc 17h30, giao thông cũng đã bớt ùn tắc so với cùng thời điểm năm 2025.
Biển cấm xe tải được đặt tại nút giao trên đường Giải Phóng.
Biển cấm xe tải được đặt tại nút giao trên đường Giải Phóng.
Đường Tây Sơn (phường Đống Đa) đoạn qua cầu Thái Hà vốn thường xuyên ùn ứ vào giờ cao điểm theo cả hai hướng, hiện đã thoáng hơn.
Đường Tây Sơn (phường Đống Đa) đoạn qua cầu Thái Hà vốn thường xuyên ùn ứ vào giờ cao điểm theo cả hai hướng, hiện đã thoáng hơn.
Ngã Tư Sở lúc 8h đường thông thoáng. Tình trạng ùn ứ chủ yếu xuất hiện vào 7h, nhưng nhanh chóng kết thúc.
Ngã Tư Sở lúc 8h đường thông thoáng. Tình trạng ùn ứ chủ yếu xuất hiện vào 7h, nhưng nhanh chóng kết thúc.
Trên đường Đỗ Mười, hướng ra Giải Phóng, 7h30 đúng lúc cao điểm người dân đi làm, học sinh đi học, nhưng không có cảnh tắc đường.
Trên đường Đỗ Mười, hướng ra Giải Phóng, 7h30 đúng lúc cao điểm người dân đi làm, học sinh đi học, nhưng không có cảnh tắc đường.
Đường Trường Chinh đoạn giao với Ngã Tư Vọng (vành đai 2) lúc 15h20, ùn ứ chỉ xảy ra ở khu vực chờ đèn đỏ.
Đường Trường Chinh đoạn giao với Ngã Tư Vọng (vành đai 2) lúc 15h20, ùn ứ chỉ xảy ra ở khu vực chờ đèn đỏ.
Đường Láng lúc 8h10, các tập trung đông ở các nút giao, không kéo dài như trước đây.
Đường Láng lúc 8h10, các tập trung đông ở các nút giao, không kéo dài như trước đây.
Trên đường Nguyễn Xiển, phường Thanh Xuân, ùn ứ vẫn xảy ra vào giờ cao điểm. Dù vậy, theo anh Bùi Minh Hải, người thường xuyên đi trên tuyến này, việc đi lại đã thoải mái hơn. Trước đây ùn tắc thường kéo dài hơn một giờ buổi sáng. Đường bớt tắc nên giảm hẳn tình trạng xe lao lên vỉa hè.
Trên đường Nguyễn Xiển, phường Thanh Xuân, ùn ứ vẫn xảy ra vào giờ cao điểm. Dù vậy, theo anh Bùi Minh Hải, người thường xuyên đi trên tuyến này, việc đi lại đã thoải mái hơn. Trước đây ùn tắc thường kéo dài hơn một giờ buổi sáng. Đường bớt tắc nên giảm hẳn tình trạng xe lao lên vỉa hè.
Hà Nội hiện vẫn cho xe phục vụ bưu chính công ích, chở hàng bình ổn giá... chạy vào giờ cao điểm. Cá nhân, doanh nghiệp có xe muốn hoạt động trong phạm vi hạn chế cần làm hồ sơ gửi Phòng Cảnh sát giao thông, Công an thành phố để được xét duyệt.
Hà Nội hiện vẫn cho xe phục vụ bưu chính công ích, chở hàng bình ổn giá... chạy vào giờ cao điểm. Cá nhân, doanh nghiệp có xe muốn hoạt động trong phạm vi hạn chế cần làm hồ sơ gửi Phòng Cảnh sát giao thông, Công an thành phố để được xét duyệt.
20h, nhiều xe tải lớn dừng trên vành đai 3 trên cao đoạn gần hồ Linh Đàm để chờ vào nội đô. Cách đó không xa, trên đường Đỗ Mười, một bãi xe chật kín xe tải cỡ lớn.
Các xe dừng đỗ để bốc hàng sang các xe tải bé hơn để di chuyển vào sâu trong thành phố.
