Sự lặp lại này không phải ngẫu nhiên. Nó là sản phẩm của một mô hình quản lý đã định hình từ lâu, nơi pháp luật được ban hành đầy đủ trên giấy nhưng không được vận hành đến tận điểm phát sinh rủi ro. Vấn đề không nằm ở chỗ chúng ta thiếu phản ứng. Vấn đề nằm ở chỗ toàn bộ mô hình quản lý an toàn thực phẩm (ATTP) bữa ăn bán trú ở VN đang được thiết kế để phản ứng chứ không phải để phòng ngừa.
Nhìn từ góc độ pháp lý, khung quy định hiện hành thoạt nhìn có vẻ chặt chẽ. Luật ATTP 2010 dành riêng các điều 28, 29, 30 quy định điều kiện bảo đảm an toàn đối với cơ sở kinh doanh dịch vụ ăn uống bao gồm bếp ăn tập thể, từ bố trí mặt bằng chống nhiễm chéo, dụng cụ chế biến đến nguyên liệu rõ nguồn gốc và lưu mẫu thức ăn. Điều 54 đặt ra nghĩa vụ truy xuất nguồn gốc khi cần. Bộ luật Hình sự năm 2015 tại điều 317 hình sự hóa hành vi cung cấp thực phẩm không bảo đảm quy chuẩn gây ngộ độc nghiêm trọng, với khung hình phạt cao nhất lên đến 20 năm tù.
Nghị định 15/2018/NĐ-CP cụ thể hóa điều kiện cấp giấy chứng nhận cơ sở đủ điều kiện. Chỉ thị 38/CT-TTg ngày 11.10.2024 của Thủ tướng Chính phủ về tăng cường phòng ngừa ngộ độc thực phẩm. Mới đây, Bộ Y tế ban hành Công văn 2236/BYT-ATTP ngày 1.4.2026 yêu cầu siết chặt kiểm tra bếp ăn tập thể trường học.
Như vậy, nhìn thì thấy rõ khung pháp lý đầy đủ, vậy khoảng trống nằm ở đâu?
Khoảng trống thứ nhất nằm trong chính cấu trúc của hệ thống. Việc cấp phép cho doanh nghiệp cung cấp suất ăn được thực hiện một lần trong khi rủi ro vi sinh phát sinh hằng ngày. Một cơ sở có thể đạt chuẩn vào ngày được cấp giấy chứng nhận nhưng quy trình bảo quản, vận chuyển, phân chia khẩu phần lại có thể xuống cấp chỉ sau vài tháng mà không ai biết. Hậu kiểm theo Nghị định 15/2018/NĐ-CP về nguyên tắc là công cụ để bù đắp cho khoảng trống này. Tuy nhiên, trên thực tế hậu kiểm thường mang tính định kỳ, có thông báo trước và tập trung vào hồ sơ giấy tờ hơn là quy trình thực tế. Kiểm tra một bếp ăn vào lúc nhân viên đã chuẩn bị sẵn tâm thế đón đoàn không cho phép phát hiện được những thói quen tệ hại diễn ra trong 364 ngày còn lại của năm.
Khoảng trống thứ hai mang tính thể chế. Quản lý ATTP trường học ở VN đang bị phân mảnh giữa nhiều đầu mối. Sở Y tế hoặc Sở ATTP chịu trách nhiệm về chuyên môn vệ sinh thực phẩm. Sở GD-ĐT quản lý hoạt động của nhà trường. Chính quyền địa phương cấp xã, phường có vai trò giám sát trên địa bàn. Hiệu trưởng nhà trường, theo khoản 7 điều 28 luật ATTP, là người đứng đầu đơn vị có bếp ăn tập thể nên phải chịu trách nhiệm chính. Và cuối cùng là doanh nghiệp cung cấp suất ăn, chủ thể trực tiếp sản xuất ra rủi ro.
5 chủ thể, mỗi chủ thể giữ một mảnh trách nhiệm và khi sự cố xảy ra mảng trách nhiệm nào cũng có thể được giải thích là trách nhiệm của người khác. Đây là mô hình mà các nhà phân tích thể chế gọi là trách nhiệm khuếch tán, nơi không ai phải gánh vác cụ thể vì ai cũng có thể chỉ tay sang bên cạnh.
Khoảng trống thứ ba là sự thiếu vắng minh bạch chủ động. Phụ huynh đóng tiền ăn cho con mỗi tháng nhưng không có quyền tiếp cận thông tin về đơn vị cung cấp suất ăn theo cách hệ thống. Họ không biết doanh nghiệp đó đã từng bị xử phạt vi phạm hành chính bao nhiêu lần? Kết quả các đợt hậu kiểm gần nhất ra sao? Có vướng vào sự cố tại trường nào khác hay không?
Trong khi đó, ở nhiều nước trên thế giới có hệ thống ATTP hiệu quả, kết quả thanh tra vệ sinh được công khai bắt buộc, thậm chí dán ngay tại cửa cơ sở dưới dạng xếp hạng để người tiêu dùng nhìn thấy. Nguyên tắc rất đơn giản. Khi thông tin về chất lượng được công khai thì doanh nghiệp tự có động lực kinh tế để cải thiện vì khách hàng có thể chọn hoặc không chọn họ. Khi thông tin bị che giấu, không có cơ chế thị trường nào hoạt động và mọi gánh nặng giám sát đổ dồn lên cơ quan nhà nước vốn đã quá tải.
Khoảng trống thứ tư và có lẽ là gốc rễ, nằm ở cách chúng ta định giá bữa ăn của trẻ em. Khi mức thu tiền ăn bán trú bị giới hạn ở mức rất thấp, các đơn vị cung cấp suất ăn buộc phải cắt giảm chi phí ở mọi khâu để có lợi nhuận. Nguyên liệu rẻ hơn nghĩa là rủi ro chất lượng cao hơn. Vận chuyển bằng phương tiện không bảo đảm nghĩa là rủi ro vi sinh tăng theo thời gian và nhiệt độ. Nhân công không được đào tạo bài bản nghĩa là quy trình vệ sinh dễ bị bỏ qua. Đây không phải là biện minh cho doanh nghiệp vi phạm mà là chỉ ra một thực tế rằng nếu thiết kế kinh tế của bữa ăn học đường khiến việc làm đúng trở nên không có lãi thì việc làm sai chỉ còn là vấn đề thời gian.
Vậy nên thay đổi như thế nào? Chúng ta cần dịch chuyển mô hình từ hậu kiểm sang phòng ngừa dựa trên rủi ro theo nguyên tắc HACCP (Hazard Analysis and Critical Control Points – hệ thống quản lý ATTP dựa trên việc phân tích mối nguy và kiểm soát các điểm tới hạn) đã được nhiều quốc gia áp dụng cho dịch vụ ăn uống tập thể.
Cốt lõi của HACCP không phải là kiểm tra sản phẩm cuối cùng mà là kiểm soát các điểm nguy cơ trong quy trình từ tiếp nhận nguyên liệu đến phân phối khẩu phần. Khi rủi ro được kiểm soát ngay tại điểm phát sinh thì sự cố sẽ giảm trước khi cần đến đoàn công tác liên ngành. Đi kèm với đó là yêu cầu công khai bắt buộc kết quả thanh tra dưới dạng xếp hạng dễ hiểu để phụ huynh có công cụ giám sát thực chất. Đi xa hơn nữa là việc xác lập trách nhiệm cá nhân của hiệu trưởng và lãnh đạo giáo dục địa phương khi sự cố xảy ra. Không chỉ trách nhiệm hành chính mà cả trách nhiệm hình sự nếu có dấu hiệu buông lỏng quản lý có hệ thống.
Bữa ăn của một đứa trẻ ở trường không phải chỉ là vấn đề vệ sinh thực phẩm. Đó là phép thử cho năng lực thể chế của một xã hội trong việc bảo vệ nhóm yếu thế nhất, những người không có quyền lựa chọn và không có tiếng nói. Khi phép thử này thất bại lặp đi lặp lại theo cùng một kịch bản, đã đến lúc thừa nhận vấn đề không nằm ở vài cá nhân vi phạm mà nằm ở chính mô hình quản lý đang được vận hành.
Trước tình hình ùn tắc giao trên quốc lộ 51 do rào chắn để thi công sửa chữa, Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai đã có văn bản chỉ đạo.
Văn bản cho biết, theo phản ánh của người dân và báo chí, việc tổ chức rào chắn để sửa chữa các đoạn hư hỏng trên quốc lộ 51 qua địa bàn tỉnh Đồng Nai đã gây ùn tắc giao thông kéo dài nhiều km, làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến việc lưu thông của nhân dân và hoạt động vận tải hàng hóa.
Để kịp thời khắc phục tình trạng trên, Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai chỉ đạo Sở Xây dựng khẩn trương kiểm tra hiện trường, đánh giá toàn diện việc tổ chức thi công, rào chắn, phân luồng giao thông trên quốc lộ 51.
Rà soát phương án tổ chức thi công, yêu cầu đơn vị thi công điều chỉnh biện pháp thi công phù hợp, bảo đảm vừa sửa chữa công trình vừa duy trì khả năng lưu thông tối đa.
Phải bố trí thi công theo khung giờ hợp lý (ưu tiên thi công ban đêm, giờ thấp điểm), không để xảy ra ùn tắc kéo dài. Tăng cường thi công "3 ca, 4 kíp", bổ sung máy móc, thiết bị, rút ngắn tối đa thời gian thi công, sớm hoàn thành dự án sửa chữa quốc lộ 51.
Đồng thời đề nghị Sở Xây dựng chỉ đạo đơn vị thi công bố trí đầy đủ hệ thống biển báo, đèn tín hiệu, người điều tiết giao thông theo quy định; thu hẹp phạm vi rào chắn, thi công dứt điểm từng đoạn, thi công tới đâu dứt điểm tới đó, không triển khai dàn trải gây ách tắc. Có phương án dự phòng xử lý tình huống phát sinh, đặc biệt trong giờ cao điểm và các ngày cuối tuần.
Phối hợp với Sở Xây dựng TP.HCM tổ chức phân luồng từ sớm, từ xa để hướng dẫn các phương tiện chọn phương án lưu thông khác, hạn chế tập trung vào quốc lộ 51.
Đối với Công an tỉnh, Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai chỉ đạo tăng cường lực lượng điều tiết, phân luồng giao thông tại các điểm ùn tắc, phối hợp xử lý kịp thời các tình huống gây mất an toàn giao thông, đảm bảo an toàn cho người và phương tiện lưu thông trên tuyến quốc lộ 51 đoạn qua địa bàn tỉnh Đồng Nai.
Quốc lộ 51 dài 72 km, đi qua địa bàn 2 tỉnh Đồng Nai và TP.HCM (trước là tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu), là tuyến đường có lượng phương tiện lưu thông thuộc tốp nhiều nhất nước, lúc cao điểm lên tới gần 70.000 lượt xe/ngày - đêm.
3 năm gần đây, quốc lộ 51 xuống cấp nghiêm trọng ở nhiều đoạn, dù được lực lượng chức năng duy tu, sửa chữa nhưng được một thời gian thì "đâu lại vào đó".
Trước tình hình trên, Sở Xây dựng tỉnh Đồng Nai đã lên kế hoạch sửa chữa "lớn", tại những điểm hư hỏng nặng không đổ lại nhựa đường mà thay thế bằng bê tông, thời gian rào chắn mỗi vị trí thường kéo dài 5 - 7 ngày gây nên tình trạng kẹt xe nghiêm trọng.
Dự án sữa chữa quốc lộ 51 bắt đầu từ cuối tháng 3.2026, dự kiến vào tháng 7.2026 hoàn thành.
Đồ thị VN-Index có phần lớn thời gian giữ trên tham chiếu trong phiên hôm nay. Sau khi thực hiện các lệnh giao dịch giá mở cửa, thị trường vượt 1.846 điểm - mức cao nhất gần một tháng rưỡi qua. Tuy nhiên, áp lực bán chiếm hơn 40% toàn sàn HoSE, đẩy chỉ số chung về sát 1.815 điểm. Chứng khoán nhanh chóng phục hồi và biến động quanh vùng 1.820-1.830 điểm.
Sang buổi chiều, chỉ số chung tiếp tục giao dịch quanh vùng giá kể trên. Nhưng sau 14h, thị trường hạ độ cao, rơi vào trạng thái "xanh vỏ, đỏ lòng". Ngoài ra, một số mã trụ cũng yếu dần, khiến chỉ số chung mất bệ đỡ. Chứng khoán bị nhuộm đỏ khi bước vào phiên ATC, dù số lượng cổ phiếu giữ sắc xanh vẫn nhiều hơn.
Chốt phiên, VN-Index giảm gần 3 điểm về hơn 1.817 điểm. Như vậy, chứng khoán đã dứt mạch tăng 5 phiên liên tiếp.
Toàn sàn có 178 cổ phiếu tăng giá, nhiều hơn số lượng 146 mã giảm. Điều này cho thấy áp lực bán không quá cao khi dòng tiền vẫn tìm đến các cổ phiếu hoặc nhóm mã có câu chuyện hấp dẫn.
Sàn HoSE vẫn ghi nhận 7 cổ phiếu tăng hết biên độ. MWG dẫn đầu nhóm cổ phiếu hỗ trợ nhiều nhất cho VN-Index. Từ gần 10h, cổ phiếu Thế Giới Di Động đã tăng trần, lên 86.900 đồng một đơn vị và giữ đến hết phiên. Thị giá MWG đang ở mức cao nhất khoảng một tháng rưỡi qua.
Tình trạng "trắng" bên bán được ghi nhận liên tục do các lệnh được đưa lên gần như được hấp thụ ngay lập tức. Thanh khoản cổ phiếu Thế Giới Di Động đạt hơn 1.290 tỷ đồng, đứng thứ 3 toàn thị trường. Gần 54% khớp lệnh đến từ bên mua chủ động.
Cùng với MWG, các cổ phiếu bán lẻ cũng có diễn biến tích cực, giúp chỉ số ngành này tăng mạnh nhất toàn thị trường. PNJ tăng 1,9%, DGW là 1,7% và FRT tích lũy 0,7%.
Ba mã "họ Vin" gây áp lực lớn nhất cho chỉ số chung, gồm VHM góp hơn 6 điểm vào mức giảm, VIC hơn 2 điểm và VPL trên 1 điểm.
Cổ phiếu Vinhomes giảm 5,2% về 135.700 đồng. Thanh khoản mã này đứng đầu thị trường, đạt gần 1.296 tỷ đồng, trong đó hơn một nửa khớp lệnh đến từ bên bán chủ động. Còn cổ phiếu Vingroup sụt 0,7% về 187.900 đồng với thanh khoản đạt hơn 1.294 tỷ đồng. Khác với VHM, gần 52% khớp lệnh VIC xuất phát từ bên mua chủ động.
Trong phiên chứng khoán giảm điểm vì nhóm trụ, thanh khoản sàn HoSE cũng đi lùi. Tổng giá trị giao dịch đạt hơn 23.400 tỷ đồng, sụt khoảng 4.500 tỷ so với hôm qua.
Khối ngoại trở lại mua ròng khoảng 110 tỷ đồng, sau hai phiên bán ròng hàng nghìn tỷ trước đó. VIC là cổ phiếu được mua ròng nhiều nhất với gần 315 tỷ đồng, theo sau là MWG với gần 195 tỷ.
Dù có sự điều chỉnh trong phiên, VN-Index tuần này vẫn tăng hơn 67 điểm, tương đương hơn 3,8%. Đây là tuần cải thiện điểm số thứ 4 liên tiếp của chứng khoán.
Cơm và thịt gà là nguồn cung cấp năng lượng ổn định cùng đạm nạc, góp phần hỗ trợ kiểm soát cân nặng hiệu quả.
Tuy nhiên, theo chuyên trang sức khỏe Verywell Health, việc ăn lặp lại cơm và thịt gà mỗi ngày mà thiếu các nhóm thực phẩm khác sẽ khiến cơ thể mất cân bằng dinh dưỡng.
Nghiên cứu trên tạp chí Nutrients vào năm 2023 cho thấy thịt gà cung cấp protein hoàn chỉnh với đầy đủ axit amin cần thiết cho cơ thể. Nguồn đạm này hỗ trợ xây dựng cơ bắp, sửa chữa mô và duy trì hoạt động sống. Thịt gà còn chứa vitamin nhóm B, choline, sắt, magie, phốt pho, kali và selen.
Nghiên cứu trên tạp chí J Nutr Sci Vitaminol vào năm 2019 chỉ ra cơm đóng vai trò là nguồn cung cấp năng lượng chính nhờ hàm lượng tinh bột. Ngoài ra, cơm còn bổ sung một số vi chất như sắt, selen và axit folic.
Khi ăn cơm cùng thịt gà, quá trình hấp thu đường diễn ra chậm hơn, giúp duy trì năng lượng ổn định trong ngày. Lượng calo trong cơm tương đối thấp, phù hợp cho việc kiểm soát cân nặng.
Dù lành mạnh, nhưng chế độ ăn đơn điệu chỉ cơm và thịt gà có thể gây thiếu hụt dinh dưỡng vì:
Theo nghiên cứu trên Journal of Preventive Medicine and Hygiene (năm 2022): Ăn lặp lại lâu dài một món có thể gây thiếu dinh dưỡng; làm tăng nguy cơ bệnh mạn tính như tim mạch, tiểu đường; thiếu dưỡng chất, cơ thể hoạt động kém hiệu quả, ảnh hưởng hệ thần kinh, miễn dịch.
Ăn đúng lượng và tần suất giúp tận dụng lợi ích mà không gây mất cân bằng.
Lưu ý: Hạn chế cơm trắng (có thể làm tăng nguy cơ tiểu đường loại 2). Ưu tiên gạo lứt để kiểm soát đường huyết tốt hơn.
Gạo lứt giữ lại nhiều dưỡng chất hơn nhờ ít qua chế biến. Gạo lứt còn giàu chất xơ, vitamin nhóm B, tocopherol, cung cấp axit béo và axit amin.
Chìa khóa không nằm ở món ăn, mà ở sự đa dạng thực phẩm.
