Tàu vũ trụ Orion thực hiện sứ mệnh Artemis 2 cùng phi hành đoàn 4 người đã lao xuyên qua bầu khí quyển trái đất và hạ cánh an toàn xuống Thái Bình Dương sau gần 10 ngày trong không gian, kết thúc chuyến du hành đầu tiên của con người đến gần mặt trăng trong hơn nửa thế kỷ.
Con tàu có hình dáng giọt nước của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Mỹ (NASA) đã nhẹ nhàng hạ cánh xuống vùng biển ngoài khơi bờ biển phía nam của tiểu bang California ngay sau 17 giờ theo giờ Thái Bình Dương (7 giờ sáng 11.4, giờ VN), kết thúc sứ mệnh đưa các phi hành gia vào không gian sâu hơn bất kỳ sứ mệnh có người nào trước đây, theo Reuters.
Việc hạ cánh xuống biển, diễn ra khoảng 2 giờ trước khi mặt trời lặn, đã được truyền trực tiếp qua video trên trang web của NASA.
Các đội cứu hộ đã sẵn sàng để cố định khoang tàu đang trôi nổi và đưa phi hành đoàn trở về. Tổ bay gồm các phi hành gia người Mỹ Reid Wiseman, Victor Glover và Christina Koch, cùng với phi hành gia người Canada Jeremy Hansen.
Như vậy, tàu vũ trụ Orion do Lockheed Martin chế tạo đã vượt qua được thử thách quan trọng cuối cùng, chứng minh rằng nó có thể chịu được các lực cực mạnh khi quay trở lại bầu khí quyển từ quỹ đạo trở về mặt trăng.
Trước đó, tàu đã trải qua một cú lao xuống đầy căng thẳng kéo dài 13 phút xuyên qua bầu khí quyển trái đất, tạo ra nhiệt ma sát khiến nhiệt độ bên ngoài khoang tàu tăng vọt lên khoảng 5.000 độ Fahrenheit (2.760 độ C).
Ở đỉnh điểm của áp lực khi quay trở lại bầu khí quyển, như dự đoán, sức nóng dữ dội và sự nén khí đã tạo thành một lớp vỏ khí ion hóa đỏ rực, hay plasma, bao trùm lấy khoang tàu, làm gián đoạn liên lạc vô tuyến với phi hành đoàn trong vài phút.
Căng thẳng tan biến khi liên lạc được thiết lập lại và 2 bộ dù được nhìn thấy bung ra từ mũi của khoang tàu đang rơi tự do, làm chậm tốc độ rơi xuống khoảng 25 km/giờ trước khi tàu Orion nhẹ nhàng chạm mặt nước.
Dự kiến các đội của NASA và Hải quân Mỹ sẽ mất khoảng một giờ để cố định khoang tàu đang nổi và hỗ trợ 4 phi hành gia ra khỏi tàu, sau đó đưa họ đến một tàu cứu hộ gần đó để kiểm tra sức khỏe ban đầu.
“Thật sự là một hành trình tuyệt với. Chúng tôi đều ổn. Cả phi hành đoàn 4 người đều khỏe mạnh”, ông Wiseman liên lạc từ bên trong tàu.
Các phi hành gia đã di chuyển tổng cộng 1.117.515 km với 2 vòng quỹ đạo trái đất và một vòng bay ngang qua mặt trăng. Đây là chuyến bay thử nghiệm có người lái đầu tiên trong chương trình Artemis nhằm mục đích đưa các phi hành gia trở lại bề mặt mặt trăng bắt đầu từ năm 2028.
Tiến sĩ Aswini Panigrahi, bác sĩ thận tại Bệnh viện chuyên khoa thận Apollo Dialysis (Ấn Độ), cảnh báo rằng người bệnh tiểu đường có nguy cơ cao bị ảnh hưởng đến thận, do đó tuân thủ một chế độ ăn uống lành mạnh càng quan trọng hơn, theo tờ Hindustan Times.
Tiến sĩ Panigrahi giải thích: Khi đường huyết duy trì ở mức cao trong thời gian dài, các mạch máu nhỏ cung cấp cho thận sẽ bị tổn thương; do đó, việc lọc chất thải từ máu của thận trở nên suy yếu. Tuy nhiên, chế độ ăn uống có thể góp phần giúp bảo tồn chức năng thận.
Bác sĩ Panigrahi chỉ ra những sai lầm thường gặp trong chế độ ăn uống hằng ngày.
Tiêu thụ quá nhiều muối: Ăn quá nhiều muối trong các bữa ăn hằng ngày, đặc biệt là thực phẩm đóng gói, đồ ăn nhẹ, đồ muối chua và bữa ăn chế biến sẵn chứa lượng natri quá mức. Điều này làm tăng huyết áp, gây căng thẳng ảnh hưởng đến thận.
Thực phẩm chế biến sẵn: Các loại thực phẩm ăn liền, bữa ăn chế biến sẵn và thịt đóng gói chứa lượng natri cao, chất béo không lành mạnh và chất bảo quản, có thể gây hại nhiều mặt cho cơ thể.
Chế độ ăn giàu protein một cách bất thường: Nhiều người tập trung vào xây dựng khối lượng cơ bắp mà thực hiện chế độ ăn giàu protein mà không có sự hướng dẫn của chuyên gia y tế. Bác sĩ Panigrahi cảnh báo: Tiêu thụ lượng lớn protein có thể gây thêm áp lực cho thận. Đối với người bệnh tiểu đường hoặc có dấu hiệu suy giảm chức năng thận sớm, tiêu thụ quá nhiều protein có thể dẫn đến suy chức năng thận nặng hơn, theo Hindustan Times.
Tiêu thụ quá nhiều đường: Ăn quá nhiều đường hoặc carbohydrate tinh chế như bánh mì trắng, kẹo, đồ uống có đường có thể khiến đường huyết tăng vọt nhanh chóng, dẫn đến các biến chứng dài hạn như suy thận.
Để bảo vệ thận, bác sĩ Panigrahi khuyến nghị:
Hạn chế ăn muối, tránh thực phẩm đóng gói và chế biến sẵn. Tự nấu ăn tại nhà là cách tốt nhất.
Được đặt trong một hộp tam giác nhỏ gọn trước giờ phóng, bốn "bản sao" với kích thước chỉ bằng USB của chính các phi hành gia đã đồng hành cùng chuyến bay lịch sử của Artemis 2. Tuy nhiên, theo nhiều khía cạnh, hành trình thực sự của chúng mới chỉ bắt đầu, theo Đài CNN hôm 10.4.
Các bản sao trên thực tế là những thiết bị vi lỏng chứa mô tủy xương nuôi cấy từ tế bào của các nhà du hành vũ trụ Reid Wiseman, Victor Glover và Christina Koch thuộc Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA), và đồng nghiệp Canada Jeremy Hansen.
Giới nghiên cứu cho rằng cuộc thí nghiệm sẽ sớm mang lại những hiểu biết chưa từng có về tác động của môi trường không gian đối với sức khỏe con người.
Được đặt tên là AVATAR, cuộc nghiên cứu cho phép các nhà khoa học mô phỏng phản ứng của các cơ quan bên trong cơ thể phi hành gia trong điều kiện không gian sâu.
Bà Lisa Carnell, Giám đốc bộ phận Khoa học Sinh học và Vật lý của NASA, giải thích AVATAR cung cấp cái nhìn chi tiết hơn so với biện pháp xét nghiệm y tế truyền thống về thời điểm và vị trí những thay đổi sinh học bắt đầu xảy ra.
"Chúng tôi chưa từng làm điều này trước đây", bà nói.
Do các nhà nghiên cứu chọn tập trung vào tủy xương trong thí nghiệm lần này, bà Carnell kỳ vọng thu thập dữ liệu về phản ứng miễn dịch của phi hành đoàn khi tiếp xúc với môi trường bức xạ cao trong không gian sâu.
Những thông tin thu hoạch được có thể giúp phát triển các phương pháp điều trị theo hướng cá nhân hóa, hỗ trợ phi hành gia trong các sứ mệnh dài ngày, và thậm chí xa hơn nữa trong vũ trụ.
"Khi chúng tôi gửi các phiên bản mini bên cạnh các nhà du hành vũ trụ Christina, Victor, Reid, Jeremy, chúng đều có thể phản ứng khác nhau trong môi trường bức xạ không gian sâu", theo bà Carnell, thêm rằng có người sẽ đề kháng tốt, có người lại nhạy cảm hơn.
Thông qua những gì thu thập được từ cuộc thí nghiệm, NASA kỳ vọng tạo ra những bộ dụng cụ y tế "thiết kế riêng" cho từng cá nhân trong hành trình khám phá mặt trăng hoặc cuộc du hành đến sao Hỏa.
Mục tiêu về dài hạn là gửi các "avatar sinh học" vào không gian trước các chuyến đi, nhằm dự đoán nguy cơ cho sức khỏe và giúp phi hành đoàn chuẩn bị từ sớm cho các sứ mệnh dài hạn.
Theo một tuyên bố dài được đăng tải trên trang web của Sentebale vào ngày 10.4, tổ chức này xác định hai cá nhân nói trên là "những người đứng sau một chiến dịch truyền thông tiêu cực", được cho là đã lan truyền mạnh mẽ và kích hoạt làn sóng tấn công mạng nhằm vào tổ chức cũng như ban lãnh đạo.
Tuyên bố nêu rõ: "Sentebale đã khởi động các thủ tục pháp lý tại Tòa án Tối cao Anh và xứ Wales. Tổ chức tìm kiếm sự can thiệp, bảo vệ và bồi thường từ tòa án sau một chiến dịch truyền thông bất lợi có tổ chức, diễn ra từ ngày 25.3.2025, gây gián đoạn hoạt động và tổn hại danh tiếng đối với tổ chức, đội ngũ lãnh đạo và các đối tác chiến lược".
Phía Sentebale cho biết thêm, ban lãnh đạo tin tưởng những người ủng hộ sứ mệnh của tổ chức sẽ hiểu rằng việc tiến hành hành động pháp lý, dù khó khăn nhưng là cần thiết và quan trọng trong bối cảnh hiện tại.
Ở chiều ngược lại, đại diện của Công ty Sunshine Sachs Morgan & Lylis, phát biểu thay mặt Hoàng tử Harry và Mark Dyer, đã bác bỏ toàn bộ cáo buộc. Người này cho rằng việc sử dụng nguồn quỹ từ thiện để theo đuổi hành động pháp lý nhằm vào chính những người đã xây dựng và hỗ trợ tổ chức trong gần 2 thập kỷ là điều không thể chấp nhận được, thay vì dành nguồn lực đó cho các cộng đồng mà tổ chức hướng tới.
Sentebale được thành lập vào năm 2006 bởi Hoàng tử Harry và Hoàng tử Seeiso của Lesotho, với mục tiêu hỗ trợ thanh thiếu niên tại Lesotho và Botswana, tập trung vào các vấn đề sức khỏe, bất bình đẳng kinh tế và khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Tổ chức này được Hoàng tử Harry sáng lập nhằm tưởng nhớ người mẹ quá cố - Công nương Diana.
Đến tháng 3.2025, cả hai nhà đồng sáng lập này cùng một số thành viên hội đồng quản trị đã đồng loạt từ nhiệm. Trong tuyên bố chung khi đó, họ cho biết mối quan hệ giữa họ và chủ tịch hội đồng quản trị đã rạn nứt đến mức không thể hàn gắn, tạo ra một tình thế không thể tiếp tục duy trì.
